Αρ. 94. CONSUMER DEMAND ANALYSIS OF COMPLEMENTARITIES AND SUBSTITUTIONS IN THE GREEK PASSENGER TRANSPORT MARKET

Κατηγορία ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

T. Tsekeris. 2007. (Mε ελληνική περίληψη.) (Δημοσιεύτηκε το 2007 στο International Journal of Transport Economics, 35: 415-449.)

 

Η εργασία αυτή παρέχει μια συνολική ανάλυση των σχέσεων συμπληρωματικότητας και υποκατάστασης μεταξύ όλων των επιβατικών μέσων μεταφοράς για εγχώριες μετακινήσεις στην Ελλάδα μεταξύ της περιόδου 1994-2004. Το προτεινόμενο πρότυπο βασίζεται στη θεωρία της καταναλωτικής ζήτησης και η εξειδίκευσή του ακολουθεί τη γενικευμένη μορφή του Σχεδόν Ιδανικού Συστήματος Εξισώσεων Ζήτησης (Almost Ideal Demand System). Για τον προσδιορισμό των πολύπλοκων σχέσεων μεταξύ των μορφών ζήτησης για διαφορετικά μεταφορικά μέσα, η παρούσα εργασία χρησιμοποιεί στοιχεία χρονοσειρών που αναφέρονται σε κάθε Περιφέρεια (NUTS II) της χώρας. Τα στοιχεία αυτά βασίζονται στους τρεις πιο πρόσφατους Εθνικούς Οικογενειακούς Προϋπολογισμούς (ΕΟΠ) της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδας (ΕΣΥΕ) των ετών 1994, 1999 και 2004, στους οποίους η γεωγραφική διαίρεση των νοικοκυριών αντιστοιχεί στην υφιστάμενη διοικητική διαίρεση των 13 Περιφερειών.


Το πρότυπο εκτιμά το μερίδιο των οικογενειακών δαπανών για τη χρήση κάθε μέσου μεταφοράς (όχημα Ι.Χ., αστικό λεωφορείο και τρένο, ταξί, υπεραστικό λεωφορείο και τρένο, πλοίο και αεροπλάνο) σε σχέση με τις συνολικές δαπάνες για μετακινήσεις. Εκτός από τις επεξηγηματικές μεταβλητές των τιμών και του εισοδήματος, το πρότυπο λαμβάνει υπόψη την επίδραση επιπρόσθετων παραγόντων της ζήτησης, οι οποίοι σχετίζονται με τα δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των οικογενειών, καθώς και τα πληθυσμιακά και χωροταξικά χαρακτηριστικά των Περιφερειών. Η μαθηματική μορφή του προτύπου αφορά σε ένα εκτεταμένο σύστημα εξισώσεων τύπου panel (με διαχρονικά και διαστρωματικά στοιχεία). Η επίλυση του προτύπου χρησιμοποιεί τεχνικές παλινδρόμησης εξισώσεων τύπου panel, οι οποίες ενσωματώνουν τις σταθερές επιδράσεις κάθε έτους και στρώματος (Περιφέρειας) των παρατηρήσεων στην εκτιμώμενη ζήτηση.


Γενικά, τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την εκτίμηση του προτύπου είναι σύμφωνα με την οικονομική θεωρία της ζήτησης και αναμενόμενα ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της λειτουργίας της Ελληνικής αγοράς των επιβατικών μεταφορών. Συγκεκριμένα, όλα τα επιβατικά μέσα μεταφοράς βρέθηκαν ότι είναι κανονικά αγαθά, όπως προκύπτει από το θετικό πρόσημο των έμμεσων (ως προς τις συνολικές δαπάνες μετακινήσεων) και άμεσων (ως προς το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα) εισοδηματικών ελαστικοτήτων. Με βάση το μέγεθος των εισοδηματικών ελαστικοτήτων, τα μεταφορικά μέσα μπορούν να διακριθούν σε αναγκαία αγαθά (όχημα Ι.Χ., αεροπλάνο, πλοίο) και αγαθά πολυτελείας (ταξί, λεωφορεία και τρένα), σε αντίθεση με άλλες εργασίες οι οποίες αντιμετωπίζουν τις μεταφορές ως ενιαίο αγαθό. Οι εκτιμήσεις των ελαστικοτήτων των ιδίων τιμών δείχνουν ότι, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα μέσα μεταφοράς, η χρήση των οχημάτων Ι.Χ. είναι ιδιαίτερα ανελαστική.


Οι εκτιμήσεις των σταυροειδών ελαστικοτήτων των τιμών αναφέρονται στις εισοδηματικά μη αντισταθμιστικές (κατά Marshall) και τις εισοδηματικά αντισταθμιστικές (κατά Hicks) ελαστικότητες. Οι τιμές αυτές δείχνουν ότι υπάρχουν σημαντικές σχέσεις υποκατάστασης μεταξύ των υπεραστικών δημόσιων μέσων μεταφοράς (κυρίως, των αεροπλάνων, πλοίων, και λεωφορείων και τρένων) και, σε μικρότερο βαθμό, μεταξύ των οχημάτων Ι.Χ. και των αστικών δημόσιων μέσων μεταφοράς. Οι σχέσεις συμπληρωματικότητας είναι λιγότερες από αυτές της υποκατάστασης, και εντοπίζονται κυρίως μεταξύ των αστικών και υπεραστικών δημόσιων μέσων μεταφοράς. Τα αποτελέσματα της εργασίας μπορούν να συνεισφέρουν στην διαμόρφωση και αξιολόγηση κατάλληλων μέτρων οικονομικής πολιτικής για την ενίσχυση της διατροπικότητας και τον επαρκή ανταγωνισμό μεταξύ των δημόσιων μέσων μεταφοράς, και τη βιώσιμη ανάπτυξη των επιβατικών μεταφορών, μέσω της διαχείρισης της ζήτησης για χρήση οχημάτων Ι.Χ.

 

(pdf)