Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στις οποίες το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε ταχύτερα (2,3%) από τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωζώνης (ΕΖ19) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ27) (0,85% και 1,02%, αντίστοιχα) κατά την περίοδο 2023-2024. Εκτός από τη μείωση της ανεργίας και την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής, η οικονομική δραστηριότητα στη χώρα ενισχύθηκε σημαντικά από την αύξηση της αποδοτικότητας, τις επενδύσεις υψηλότερης ποιότητας και την αύξηση της παραγωγικότητας του κεφαλαίου, σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Συγκεκριμένα, το 2024, σε σύγκριση με το 2023, παρατηρούνται ελαφρές βελτιώσεις σε όλους τους δείκτες παραγωγικότητας, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγικότητας της εργασίας σε όρους ΑΕΠ ανά εργαζόμενο (1%) καθώς και ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας (0,77%). Αντίθετα, η ΕΖ19 και η ΕΕ27 παρουσίασαν −κατά μέσο όρο− μηδενική ή αρνητική αύξηση παραγωγικότητας και πολύ μικρή αύξηση παραγωγικότητας, αντίστοιχα, μεταξύ 2023-2024, ήτοι, για την παραγωγικότητα εργασίας σε όρους ΑΕΠ ανά εργαζόμενο 0% και 0,29%, και για την παραγωγικότητα εργασίας σε όρους ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας -0,16% και 0,34%, αντίστοιχα.

Η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας αναμένεται να σημειώσει συνολική αύξηση 2,3% σε όρους ΑΕΠ ανά εργαζόμενο και 2,0% σε όρους ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας το 2026, σε σύγκριση με το 2024. Η αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΖ19 και την ΕΕ27 αναμένεται να είναι βραδύτερη από την Ελλάδα κατά την ίδια περίοδο (2024-2026), δηλαδή 1,6% και 1,2% σε όρους ΑΕΠ ανά εργαζόμενο και 1,3% και 0,6% σε όρους ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας, αντίστοιχα. Ωστόσο, αυτές οι βελτιώσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική σύγκλιση με την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, το 2024, το ελληνικό ΑΕΠ ανά εργαζόμενο παρέμεινε στο 52% περίπου του μέσου όρου της ΕΖ19 και στο 57% του μέσου όρου της ΕΕ27, ενώ το ελληνικό ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας ήταν ακόμη χαμηλότερο, δηλαδή, 46% του μέσου όρου της ΕΖ19 και 40% του μέσου όρου της ΕΕ27. Αυτά τα χάσματα παραγωγικότητας δεν αναμένεται να μεταβληθούν ουσιαστικά κατά τη διάρκεια του 2025 και του 2026.

Επίσης, η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής (TFP) της ελληνικής οικονομίας το 2024 αυξήθηκε κατά 1,1 % σε σύγκριση με το 2023, ενώ η ανοδική της τάση παραμένει μέτρια και σταθερή. Από το 2022 έως το 2024, η ένταση κεφαλαίου συμβάλλει μόνο οριακά στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, δείχνοντας στασιμότητα ή υποαξιοποίηση του νέου κεφαλαίου, καθώς και την ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας των επενδύσεων, ώστε να μεταφραστούν σε απτές βελτιώσεις της παραγωγικότητας. Επιπλέον, η παραγωγικότητα του κεφαλαίου δείχνει σημάδια ομαλοποίησης, με αύξηση 1,5 % το 2024, γεγονός που σημαίνει αποδοτικότερη χρήση του φυσικού κεφαλαίου στην παραγωγική διαδικασία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερη συνολική οικονομική ανάπτυξη και να συμβάλει στην άμβλυνση των επιπτώσεων της έλλειψης εργατικού δυναμικού.

Αυτές οι τάσεις παραγωγικότητας υπογραμμίζουν την ανάγκη να επιταχυνθεί η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την εγχώρια παραγωγική ικανότητα και διορθώνουν δομικές ανισορροπίες, οι οποίες περιορίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα της χώρας σε εξωτερικές διαταραχές. Η συνεχιζόμενη δημοσιονομική εξυγίανση, η μείωση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ και το σημαντικό πλεόνασμα, το οποίο αποδίδεται τόσο στη μείωση των δημόσιων δαπανών (κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ σε σχέση με το προηγούμενο έτος) όσο και στην αύξηση των δημόσιων εσόδων (κατά 1,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ), θα διευκολύνουν τις επενδύσεις σε τεχνολογία και καινοτομία σε στρατηγικούς τομείς (π.χ., γεωργία, πρώτες ύλες, άμυνα, καθαρή ενέργεια και βιοοικονομία), με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα αγαθά. Επίσης, θα συμβάλλουν στη βελτίωση του συστήματος εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε να εξοπλιστεί το εργατικό δυναμικό με δεξιότητες που απαιτούνται στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας και σε άλλους προηγμένους τομείς.

Η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική μείωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης και παραμένει κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα και από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Κατά την περίοδο 2007-2023, κατατάσσεται μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα επίπεδα δημόσιων δαπανών (ως % του ΑΕΠ) και τα χαμηλότερα επίπεδα αποδοτικότητας των δαπανών αυτών. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν διαρθρωτικές αδυναμίες στην παροχή υπηρεσιών της δημόσιας διοίκησης, την εφαρμογή πολιτικών και τη διαχείριση δημόσιων δαπανών. Οι πολιτικές προσπάθειες θα πρέπει να εστιαστούν στην ενίσχυση της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών μέσω της υιοθέτησης προϋπολογισμού βάσει αποτελεσμάτων, της ενίσχυσης της διαφάνειας και της ενδυνάμωσης της λογοδοσίας στην κατανομή και τη χρήση των δημόσιων πόρων.

Όσον αφορά την αποδοτικότητα της Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α), η Ελλάδα παρουσίασε ανοδική τάση κατά την τελευταία δεκαετία, ενισχύοντας το εθνικό οικοσύστημα Ε&Α, το οποίο υποστηρίζεται από σημαντική χρηματοδότηση του δημόσιου τομέα και ένα αυξανόμενο εργατικό δυναμικό στον τομέα της Ε&Α. Ωστόσο, εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τους μέσους όρους της ΕΕ και της ΕΖ όσον αφορά την ένταση της Ε&Α και τις κατά κεφαλήν δαπάνες για Ε&Α, ενώ ο επιχειρηματικός τομέας παραμένει υπολειτουργικός. Αυτό αντικατοπτρίζεται στα χαμηλότερα επίπεδα έντασης Ε&Α των επιχειρήσεων και στο συγκριτικά μικρότερο μερίδιο του προσωπικού Ε&Α και των ερευνητών. Ενώ η επιστημονική παραγωγή σε σχέση με τις δαπάνες Ε&Α –που μετράται μέσω δημοσιεύσεων και ετεροαναφορών– είναι συγκριτικά ισχυρή, η μετατροπή της γνώσης σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας και εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας παραμένει ιδιαίτερα αδύναμη, με την Ελλάδα να κατατάσσεται κοντά στο τέλος της κατάταξης των κρατών μελών της ΕΕ27 όσον αφορά αυτούς τους δείκτες. Το σχετικά υψηλό μερίδιο του προσωπικού Ε&Α στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σε συνδυασμό με τη χαμηλή συμμετοχή του επιχειρηματικού τομέα σε δραστηριότητες Ε&Α, υποδηλώνει ένα οικοσύστημα καινοτομίας που είναι σε μεγάλο βαθμό ακαδημαϊκό και καθοδηγείται από τον δημόσιο τομέα, αλλά λιγότερο ενοποιημένο με την καινοτομία και την εμπορευματοποίηση του ιδιωτικού τομέα.

Όσον αφορά την ψηφιοποίηση, παρά τις σημαντικές προσπάθειες της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία έτη, ιδίως μετά την εμφάνιση της πανδημίας COVID-19, η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε σχέση με τους περισσότερους εταίρους της ΕΕ στην ψηφιακή ανταγωνιστικότητα. Σύμφωνα με την κατάταξη IMD World Competitiveness (έκδοση 2025), η ψηφιακή ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας βελτιώθηκε κατά τρεις θέσεις (σε σύγκριση με την έκδοση 2024), καταλαμβάνοντας την 49η θέση μεταξύ 67 οικονομιών και την 23η μεταξύ των 26 χωρών της ΕΕ (εκτός της Μάλτας). Επιπλέον, σύμφωνα με τον Δείκτη Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας (DESI), ενώ η ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα έχει προχωρήσει, η Ελλάδα κατατάσσεται 21η και 22η στις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, αντίστοιχα.

Η Ελλάδα έχει χάσει έδαφος στη συνολική ανταγωνιστικότητα και κατατάσσεται 50ή μεταξύ 69 οικονομιών παγκοσμίως και 22η μεταξύ των 26 κρατών μελών της ΕΕ27 που περιλαμβάνονται στην κατάταξη IMD World Competitiveness (η Μάλτα δεν περιλαμβάνεται). Η μεγαλύτερη πτώση παρατηρείται στην επιχειρηματική αποδοτικότητα, όπου η Ελλάδα υποχώρησε κατά εννέα θέσεις (53η από την 44η θέση στην έκδοση του 2024) και κατά τρεις θέσεις σε σύγκριση με την ΕΕ26 (κατατάσσεται 20ή από την 17η θέση στην έκδοση του 2024). Έχασε επίσης έδαφος στην οικονομική αποτελεσματικότητα (στην 22η θέση, έχασε μία θέση), ενώ παρέμεινε στην ίδια θέση στην κυβερνητική αποδοτικότητα (22η) και τις υποδομές (40ή), σε σύγκριση με την ΕΕ26. Η αδυναμία της Ελλάδας σε θέματα αποτελεσματικότητας της κυβέρνησης και των επιχειρήσεων, σε συνδυασμό με τους αδύναμους θεσμούς και τις βαριές ρυθμίσεις, εμποδίζει την ικανότητά της να προσελκύσει τόσο εγχώριες όσο και ξένες άμεσες επενδύσεις, με αποτέλεσμα τη χαμηλή παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, τη χαμηλή συνολική παραγωγή και εξαγωγές, καθώς και τη χαμηλή ψηφιακή ανταγωνιστικότητα.

Σύμφωνα με τον δείκτη ωριμότητας της κυβέρνησης για την τεχνητή νοημοσύνη, η Ελλάδα στον τομέα της τεχνολογίας κατατάσσεται 16η στην ΕΕ27 και στον πυλώνα των δεδομένων και των υποδομών κατατάσσεται 22η. Ωστόσο, η χαμηλή της απόδοση στον πυλώνα της κυβέρνησης (συμπεριλαμβανομένων του οράματος, της διακυβέρνησης και της ηθικής, της ψηφιακής ικανότητας και της προσαρμοστικότητας) (26η) μειώνει τη συνολική της κατάταξη στην ίδια θέση (26η), ενώ υποχωρεί και στη βαθμολογία της το 2024, παρά τη βελτίωση μεταξύ 2020-2023. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Ελλάδα έχει πολύ καλές επιδόσεις στις δημοσιεύσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς κατατάσσεται 5η σε ποσοστό δημοσιεύσεων για την τεχνητή νοημοσύνη (12,7%) και 12η σε αριθμό δημοσιεύσεων για την τεχνητή νοημοσύνη.

Έμφαση πρέπει να δοθεί στις ψηφιακές τεχνολογικές δεξιότητες και την ψηφιακή εκπαίδευση των εργαζομένων, και στην προσέλκυση προσωπικού υψηλής ειδίκευσης από το εξωτερικό, παράλληλα με την αναστροφή της «διαρροής εγκεφάλων» (brain drain). Η νομοθεσία για την επιστημονική έρευνα πρέπει επίσης να βελτιωθεί, ώστε να ενθαρρύνεται η καινοτομία και να μεταρρυθμιστεί το νομικό περιβάλλον, με στόχο την καλύτερη υποστήριξη της ανάπτυξης και της εφαρμογής της τεχνολογίας. Οι ελληνικές εταιρείες πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτες και να βελτιώσουν την ικανότητά τους να χρησιμοποιούν μεγάλα δεδομένα και αναλυτικά στοιχεία για να υποστηρίξουν τη λήψη αποφάσεων και να αντιμετωπίσουν επαρκώς τα ζητήματα κυβερνοασφάλειας. Τέλος, η Ελλάδα συμμετέχει με το «Pharos» σε ένα από τα πρώτα δεκατρία «εργοστάσια» τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη και στοχεύει στη δημιουργία συνεργειών με σχετικές πρωτοβουλίες της ΕΕ27 που υποστηρίζουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαϊκών Κέντρων Ψηφιακής Καινοτομίας, των Χώρων Δεδομένων, και των Εθνικών Κέντρων Ικανοτήτων.

Στην Ελλάδα, τα σημαντικά ποσοστά αύξησης της προστιθέμενης αξίας στον τομέα της μεταποίησης τα τελευταία έτη έχουν οδηγήσει σε μια μικρή βελτίωση του μεριδίου της μεταποίησης στο ελληνικό ΑΕΠ. Με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το μερίδιο της προστιθέμενης αξίας της μεταποίησης στο ΑΕΠ ανέρχεται σε 8,7% στην Ελλάδα, έναντι 14% κατά μέσο όρο στην ΕΕ27. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανυθεί για την επίτευξη της σύγκλισης, όπως προβλέπεται στον αντίστοιχο στόχο της Εθνικής Βιομηχανικής Στρατηγικής για το έτος 2030 (μερίδιο έως 15%). Η Εθνική Βιομηχανική Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης για την Ελλάδα αποσκοπούν στη διευκόλυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού των βιομηχανικών επιχειρήσεων, τη στήριξη της πράσινης μετάβασης, την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων και των δεξιοτήτων, την ενίσχυση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του ελληνικού βιομηχανικού τομέα.

Η εφαρμογή της στρατηγικής λαμβάνει σημαντική στήριξη από κονδύλια που διατίθενται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Συγκεκριμένα, οι βασικές μεταρρυθμίσεις που επιδιώκονται στο πλαίσιο του ΤΑΑ αφορούν την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, τον χωροταξικό σχεδιασμό των βιομηχανικών πάρκων και άλλων τομεακών δραστηριοτήτων, και ένα νέο φιλικό επενδυτικό κανονιστικό πλαίσιο για τη δέσμευση, αξιοποίηση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO2), με σκοπό την εξισορρόπηση των CO2 των βαριών βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Επιπλέον, τα εμβληματικά προγράμματα διαρθρωτικών επενδύσεων για τη βιομηχανία που χρηματοδοτούνται μέσω του ΤΑΑ περιλαμβάνουν τα προγράμματα «Νέα Βιομηχανικά Πάρκα», «Έξυπνη Βιομηχανία» και «Produc-e Green». Τέλος, στο πλαίσιο της νέας αμυντικής στρατηγικής της ΕΕ, οι μεταρρυθμίσεις στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία περιλαμβάνουν το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας και την αναθεώρηση της Εθνικής Αμυντικής Βιομηχανικής Στρατηγικής της Ελλάδας με σκοπό την προώθηση των δυνατοτήτων της αμυντικής βιομηχανίας της χώρας και την ενθάρρυνση διεθνών συνεργειών.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2025 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Οι διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων ετών, από την πανδημία COVID-19 μέχρι τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, έχουν ασκήσει σημαντικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Τα μέτρα πολιτικής για τη βελτίωση της παραγωγικότητας θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την αναβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Εκτός από τις διεθνείς κρίσεις, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μακροχρόνιες αδυναμίες, όπως το υψηλό χρέος και το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτά τα προβλήματα συνδυάζονται με επιπλέον προκλήσεις για μεταρρυθμίσεις, τη μείωση του κόστους της ενεργειακής μετάβασης, την ανάγκη αναβάθμισης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, καθώς και την αντιμετώπιση συχνών και σοβαρών φυσικών καταστροφών, όπως πυρκαγιές και πλημμύρες. Οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προώθηση της διπλής μετάβασης, διατηρώντας παράλληλα μια συνετή δημοσιονομική διαχείριση, αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πορείας προς τα εμπρός.

Παρόλο που πολλές χώρες της ΕΕ έχουν εισέλθει σε μια περίοδο παρατεταμένης στασιμότητας, το ΑΕΠ της Ελλάδας το 2023 αυξήθηκε κατά 2%, καταλαμβάνοντας την 7η υψηλότερη θέση στην ΕΕ, οι ώρες εργασίας αυξήθηκαν κατά 1,7%, η απασχόληση κατά 1% και το φυσικό κεφάλαιο κατά 0,35%. Συνεπώς, η παραγωγικότητα εργασίας ως προς τις ώρες εργασίας βελτιώθηκε κατά 0,3%, ενώ ως προς τους απασχολούμενους βελτιώθηκε κατά 1%. Η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής αυξήθηκε 2,9%, χρησιμοποιώντας τις ώρες εργασίας ως εισροή εργασίας, και 3,8%, χρησιμοποιώντας την απασχόληση ως εισροή εργασίας. Η πλειονότητα της αύξησης του κατά κεφαλήν προϊόντος αποδίδεται στη χρήση της εργασίας (2,1%), λόγω της μείωσης της ανεργίας και της αύξησης του μέσου όρου των ωρών εργασίας, ενώ η παραγωγικότητα εργασίας συνέβαλε μόνο κατά 0,3%, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι, από το 2008, ο ρόλος της παραγωγικότητας εργασίας στη στήριξη του κατά κεφαλήν προϊόντος έχει μειωθεί. Η αρνητική επίδραση της έντασης κεφαλαίου αντισταθμίστηκε μόνο οριακά από τη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής. Ωστόσο, η παραγωγικότητα του κεφαλαίου αυξήθηκε κατά 1,8% το 2023, δείχνοντας ότι οι επιχειρήσεις έχουν γίνει αποδοτικότερες στη χρήση των πόρων τους σε σύγκριση με το παρελθόν.

Ο κύριος μοχλός μεγέθυνσης του ΑΕΠ συνεχίζει να είναι η ιδιωτική κατανάλωση των νοικοκυριών. Οι επενδύσεις αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα που συμβάλλει στην ανάπτυξη, ενώ η μειωμένη επίδραση των δημόσιων δαπανών το 2023 αντισταθμίστηκε από μια αρνητική επίδραση ίσου μεγέθους στο εμπορικό ισοζύγιο (αγαθών και υπηρεσιών). Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών έφτασε στο -6,3% του ΑΕΠ το 2023, παρουσιάζοντας αξιοσημείωτη βελτίωση κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2022. Το ισοζύγιο υπηρεσιών (αγαθών) αυξήθηκε κατά 0,5 (4,4) ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας στο 9,9% (-14,7%) του ΑΕΠ. Το ίδιο έτος, οι εξαγωγές της Ελλάδας ανήλθαν στο 22,6%, ενώ οι εισαγωγές στο 37,5% του ονομαστικού ΑΕΠ. Αυτό το εξωτερικό έλλειμμα οφείλεται στο γεγονός ότι οι αυξήσεις στις επενδύσεις και την κατανάλωση συνδέονται στενά με περισσότερες εισαγωγές, ως άμεσο αποτέλεσμα της παραγωγικής δομής της ελληνικής οικονομίας, καθώς ένα σημαντικό μέρος των κεφαλαιουχικών αγαθών που απαιτούνται για διάφορους βιομηχανικούς σκοπούς είναι εισαγόμενο.

Σε σύγκριση με το 2022, ο καθαρός δανεισμός της γενικής κυβέρνησης μειώθηκε στο 1,6% του ΑΕΠ, σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ, που βρίσκεται στο 3,5%. Επιπλέον, το πρωτογενές πλεόνασμα ήταν θετικό, ενώ συνολικά η δημοσιονομική πειθαρχία οδήγησε σε αξιοσημείωτη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε ένα έτος, φτάνοντας το 161,9% του ΑΕΠ το 2023, και κατά περισσότερες από 45 ποσοστιαίες μονάδες από το 2020. Παρ’ όλα αυτά, τα ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου επηρεάζουν τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, απειλώντας τη σταθερότητα των δημοσιονομικών δεικτών, καθώς το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών συμβάλλει στα δίδυμα ελλείμματα. Παράλληλα, οι βιομηχανικές δραστηριότητες παρουσίασαν τη μεγαλύτερη πτώση στην παραγωγικότητα της εργασίας (σχεδόν -8%) το 2023, λόγω σημαντικών αυξήσεων στην εισροή εργασίας και μειώσεων στην προστιθέμενη αξία.

Σε επίπεδο μητροπολιτικών περιφερειών, οι λειτουργικές αστικές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης παρουσίασαν τη μεγαλύτερη μείωση στην παραγωγικότητα εργασίας (κατά -23% και -21%, αντίστοιχα), σε σύγκριση με όλες τις άλλες λειτουργικές αστικές περιοχές της ΕΕ (εκτός του Groningen) κατά την περίοδο 2010-2020. Αυτό το αποτέλεσμα υπογραμμίζει την ανάγκη εφαρμογής τοπικά στοχευμένων πολιτικών για την αξιοποίηση των οικονομιών συσσώρευσης, και την αντιμετώπιση της έλλειψης δυναμισμού, των προκλήσεων της διπλής μετάβασης και του διευρυμένου χάσματος παραγωγικότητας μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Επιπλέον, ενώ τα κέρδη παραγωγικότητας φαίνεται να συγκεντρώνονται δυσανάλογα σε μικρές επιχειρήσεις, καθώς οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν συμβάλλουν ενεργά στη δημιουργία αξίας, η παραγωγικότητα εργασίας των πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα έχει μειωθεί σημαντικά· η μείωση αυτή έφτασε το -20% μεταξύ 2009-2023 στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης.

Όσον αφορά στην ανταγωνιστικότητα κόστους της Ελλάδας, η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο σε ολόκληρη την περίοδο από το 2010 έως το 2023. Το ονομαστικό μοναδιαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα κατέγραψε την τέταρτη χαμηλότερη αύξηση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, με μόνο τη Δανία, τη Μάλτα και την Ιταλία να παρουσιάζουν μικρότερες αυξήσεις, ενώ το σχετικό μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώθηκε κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023, σε σχέση με το 2022, καταγράφοντας την πέμπτη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.

Κατά την περίοδο 2018-2020, η συμμετοχή της Ελλάδας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, ως προς τις κάθετες διασυνδέσεις, παρέμεινε άνω του μέσου όρου της ΕΕ, δείχνοντας την αυξημένη εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενες εισροές για παραγωγή εξαγόμενων αγαθών ή υπηρεσιών, συγκριτικά με άλλες χώρες της ΕΕ, ιδιαίτερα σε τομείς υψηλής παραγωγικότητας, όπως η μεταποίηση. Επιπλέον, η Ελλάδα υπερβαίνει τον μέσο όρο της ΕΕ και στις έξι βασικές διαστάσεις του Δείκτη Επίδοσης Εφοδιαστικής Αλυσίδας, με εξαίρεση τον δείκτη των Τελωνείων, ενώ από το 2018 έχει βελτιώσει τις βαθμολογίες και τις κατατάξεις της σε όλες τις έξι βασικές διαστάσεις. Το γεγονός αυτό δείχνει την πρόοδο της χώρας στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της στον τομέα της εφοδιαστικής. Για την περαιτέρω διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου, η Ελλάδα θα πρέπει να δώσει έμφαση στις ψηφιοποιημένες υπηρεσίες διασυνοριακού εμπορίου, βελτιώνοντας τις ηλεκτρονικές συναλλαγές και την αναγνώριση δεδομένων και νομικών εγγράφων που σχετίζονται με το εμπόριο πέρα από τα σύνορα.

Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 25η θέση (λίγο πάνω από τη Βουλγαρία) μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ (εκτός Μάλτας) όσον αφορά στην ψηφιακή ανταγωνιστικότητα. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει την ανάγκη επιτάχυνσης της ψηφιακής μετάβασης για ουσιαστική σύγκλιση με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με την έκδοση του 2024 του Institute for Management Development (IMD), η οικονομική επίδοση καθώς και η κυβερνητική αποτελεσματικότητα της Ελλάδας κατατάσσονται πολύ χαμηλά, δηλαδή, στην 52η θέση μεταξύ 67 χωρών, ενώ εντός της ΕΕ (εκτός Μάλτας) βρίσκονται στην 23η και 22η θέση, αντίστοιχα. Αυτές οι αδυναμίες, σε συνδυασμό με τα προβλήματα στο δικαστικό και εκπαιδευτικό σύστημα, μειώνουν την προσέλκυση των ξένων άμεσων επενδύσεων (ΞΑΕ), οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στον τομέα των ακινήτων, ο οποίος δεν είναι παραγωγικός. Παρά την αύξηση των ροών ΞΑΕ, το απόθεμα των ΞΑΕ παραμένει σε επίπεδα αρκετά μακριά από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Ειδικά όσον αφορά στο ελληνικό δικαστικό σύστημα, αυτό αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω μακροχρόνιων διαδικασιών, καθώς ο εκτιμώμενος χρόνος που απαιτείται για την επίλυση αστικών, εμπορικών και διοικητικών διαφορών είναι από τους μεγαλύτερους στην ΕΕ. Η ψηφιακή επιτάχυνση, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, η ηλεκτρονική κατανομή υποθέσεων και τα ηλεκτρονικά εργαλεία επικοινωνίας αποτελούν ορισμένες από τις λύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να έχουν σημαντική επίδραση στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του ελληνικού δικαστικού συστήματος και να συμβάλλουν στην αύξηση της αντιληπτής ανεξαρτησίας του.

Όσον αφορά στο εκπαιδευτικό σύστημα, η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ σχετικά με τις δεξιότητες και την επάρκεια στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και την επίλυση προβλημάτων σε τεχνολογικά πλούσια περιβάλλοντα για ενήλικες, ενώ αυτές οι δεξιότητες δεν ανταμείβονται με υψηλούς μισθούς όπως σε άλλες χώρες του ΟΟΣΑ. Η ήδη χαμηλή απόδοση των μαθητών στην Ελλάδα επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν οι Έλληνες μαθητές ουσιαστικά έχασαν ένα ολόκληρο σχολικό έτος στα μαθηματικά και την ανάγνωση, καθώς και μισό σχολικό έτος στις επιστήμες. Αποτελεσματικά περιβάλλοντα εξ αποστάσεως μάθησης, η ενίσχυση της συνεργασίας σχολείου-οικογένειας, η δημιουργία ευκαιριών στο αναλυτικό πρόγραμμα για τη συμμετοχή των μαθητών σε δημιουργική σκέψη και οι διεπιστημονικές εργασίες, καθώς και η ευθυγράμμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και του υψηλά καταρτισμένου εργατικού δυναμικού με τις ανάγκες της βιομηχανίας, θα ενισχύσουν την ικανότητα της Ελλάδας να καινοτομεί και να ανταγωνίζεται διεθνώς.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2024 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η ελληνική οικονομία έχει ανακάμψει πλήρως από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19. Επιπλέον, οι αρχικές πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες προκλήθηκαν από πλήθος εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων, έχουν υποχωρήσει. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα είναι σήμερα προετοιμασμένη, όχι μόνο για ανάπτυξη, αλλά ενδεχομένως και για απογείωση, υπό την προϋπόθεση ότι θα έρθουν οι επενδύσεις, μετά από μια δεκαετία και πλέον κρίσης και βραδείας ανάπτυξης. 

Κατά τη διάρκεια του 2022, η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής (TFP) της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε κατά 2,9% (με βάση τις ώρες εργασίας) και κατά 3,8% (με βάση την απασχόληση). Η αύξηση της TFP της ελληνικής οικονομίας έφτασε την αντίστοιχη αύξηση της ΕΑ19 και της ΕΕ27, καθώς μεταξύ του έτους πριν από την πανδημία (2019) και του τρέχοντος έτους (2023), αυξήθηκε περίπου τρεις φορές περισσότερο από τον μέσο όρο της ΕΑ19 και της ΕΕ27. Εκτός αυτού, η παραγωγικότητα της εργασίας ανά ώρα εργασίας αυξήθηκε κατά 0,3% και η παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο αυξήθηκε κατά 2,0%. Ωστόσο, η διαφορά της παραγωγικότητας της εργασίας της ελληνικής οικονομίας με την ευρωπαϊκή, τόσο ως προς τους απασχολούμενους όσο και ως προς τις ώρες εργασίας, παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη κατά την περίοδο 2019-2023. Δηλαδή, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας σε απασχολούμενους είναι περίπου στο 61% του μέσου όρου της ΕΕ27 και στο 55% του μέσου όρου της ΕΑ19. Αντίστοιχα, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας σε ώρες εργασίας είναι περίπου στο 49% του μέσου όρου της ΕΕ27 και στο 43% του μέσου όρου της ΕΑ19.

Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, οι πρόσφατες εξελίξεις υπογραμμίζουν τη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της ελληνικής οικονομίας ως προς το κόστος/τις τιμές σε σχέση με την ΕΑ19. Συγκεκριμένα, η πραγματική αποτελεσματική συναλλαγματική ισοτιμία (REER) με βάση τον δείκτη τιμών καταναλωτή μειώθηκε ελαφρά το 2022 για τέταρτο συνεχές έτος. Η REER με βάση το μοναδιαίο κόστος εργασίας στο σύνολο της οικονομίας (ULCT) μειώθηκε, και αυτή με την σειρά της, το 2022 για δεύτερο συνεχές έτος, φθάνοντας στο χαμηλότερο σημείο της κατά την περίοδο 2010-2022. Το μοναδιαίο κόστος εργασίας (ULC) μειώθηκε επίσης το 2022 για δεύτερο συνεχές έτος, ενώ αυξήθηκε στην ΕΑ19 και την ΕΕ27. Το σχετικό ULC μειώθηκε κατά 1,7 π.μ. το 2022, σε σύγκριση με το 2021.

Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, ο επίμονος πληθωρισμός, το αυξημένο κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, η επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (έλλειμμα 9,7% επί του ΑΕΠ το 2022), οι δημογραφικές αλλαγές, η τεχνολογική υστέρηση και οι συχνότερες φυσικές καταστροφές λόγω της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον και πρόσθετες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία. Άλλωστε, όπως αποτυπώνει ο Δείκτης Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας (RCI), όλες οι ελληνικές περιφέρειες βρίσκονται στο τέλος της κλίμακας, με διατήρηση του χάσματος μεταξύ της Αττικής και των υπόλοιπων περιφερειών. 

Καθοριστικής σημασίας για την υλοποίηση της αναμενόμενης αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας είναι, αφενός, η αύξηση της χρησιμοποίησης του εργατικού δυναμικού, που αποτελεί παράγοντα-κλειδί, λαμβάνοντας υπόψη τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δυσμενείς επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού, και, αφετέρου, η σημαντική αύξηση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου, ιδίως, στον επιχειρηματικό τομέα και στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας της οικονομίας. Όσον αφορά το Ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRP), ο αντίκτυπός του αναμένεται να αποφέρει μία σημαντική αύξηση του ΑΕΠ (13,7 δισεκατομμύρια ευρώ) και της απασχόλησης (περίπου 400.000 θέσεις εργασίας), δηλαδή, αύξηση σε όρους ΑΕΠ κατά 8,3% και της απασχόλησης κατά 10,5%, σε σύγκριση με τα επίπεδα του ΑΕΠ και της απασχόλησης της Ελλάδας το 2020. Ωστόσο, η ανάλυσή μας υποδηλώνει ότι το RRP ενδέχεται να μην είναι πλήρως εναρμονισμένο με τους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους της Ελλάδας, λόγω της υπερβολικής εξάρτησής του από συγκεκριμένους τομείς, κυρίως τις Κατασκευές, οι οποίοι δεν μπορούν να υποστηρίξουν επαρκώς τους ευρύτερους στόχους μιας δίκαιης ανάπτυξης, μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές και περιορισμών των εκπομπών CO2. Σημειώνεται ότι οι Κατασκευές ήταν ο τομέας που παρουσίασε την υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας στην ελληνική οικονομία κατά την περίοδο 2020-2022.

Τέλος, η έκθεση τονίζει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις πρέπει να επιταχύνουν τις προσπάθειές τους για ψηφιακό μετασχηματισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στις τεχνολογίες της λεγόμενης 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης (Industry 4.0), ενώ θα πρέπει, παράλληλα, να αναλάβουν και δράσεις για τη διαχείριση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος που συνδέεται με τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών και να ενισχύσουν την κυκλική οικονομία. Θα πρέπει, φυσικά, να μην παραβλέπουμε ότι είναι αναγκαίο να εξεταστεί και ένα ευρύ φάσμα πολιτικών για τη μείωση των ανισοτήτων που θα συμβαδίζει με την αύξηση της παραγωγικότητας. Τέτοιες πολιτικές δύναται να περιλαμβάνουν την απόκτηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων, μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, ισχυρά μέτρα κοινωνικής προστασίας, προσιτή χρηματοδότηση της επιχειρηματικότητας μικρής κλίμακας και στήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας και των διασυνδέσεων μεταξύ επιχειρήσεων για την προώθηση των εξαγωγών.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2023 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Οι οικονομίες διεθνώς προσπαθούν να ανακάμψουν από την ύφεση που προκλήθηκε από την πανδημία COVID-19, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση και οι πληθωριστικές πιέσεις θέτουν νέες προκλήσεις.

Τα ευρήματα της παρούσας έκθεσης δείχνουν την ταχεία ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας από το πανδημικό σοκ, καθώς και σημαντικές βελτιώσεις σε δείκτες ανάπτυξης και παραγωγικότητας. Ενδεικτικά αναφέρονται οι θετικές μεταβολές κατά 7,6% στην παραγωγικότητα εργασίας (σε ευρώ ανά απασχολούμενο), κατά 4% στη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής (TFP) και κατά 8,4% στο κατά κεφαλήν προϊόν. Ο τουρισμός και οι μεταφορές συγκαταλέγονται στους κλάδους που σημείωσαν τις υψηλότερες αυξήσεις σε εισροές εργασίας, εισροές κεφαλαίου και TFP, ενώ η απόδοση της κεφαλαιακής παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται στην κορυφή μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Ωστόσο, οι τρέχουσες συνθήκες που προαναφέρθηκαν αυξάνουν την αβεβαιότητα και απειλούν να ανατρέψουν τη δυναμική της ανάπτυξης. Ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας μεσοπρόθεσμα θα εξαρτηθεί από διάφορους παράγοντες, όπως οι κρατικές δαπάνες που θα δοθούν για τον περιορισμό των επιπτώσεων του πληθωρισμού, η υλοποίηση των προγραμματισμένων επενδύσεων και η πορεία των τουριστικών εσόδων. Ειδικότερα, κατάλληλες εισοδηματικές πολιτικές και πολιτικές υποκατάστασης των εισαγωγών μπορούν να περιορίσουν τις τιμές της ενέργειας και να συμβάλουν θετικά στη διαμόρφωση των τιμών των τομέων της βιομηχανιας.

Η χώρα μας παρουσιάζει επίσης υψηλές βαθμολογίες στην πράσινη μετάβαση. Και πάλι όμως θα πρέπει να βελτιώσει τις επιδόσεις της στην ανακύκλωση και τις πράσινες μεταφορές, και να σημειώσει πρόοδο σε δείκτες καθαρής καινοτομίας, όπως πράσινες πατέντες και ιδιωτικές επενδύσεις στην τεχνολογία τροφίμων, καθώς και στους δείκτες πολιτικής για το κλίμα, συμπεριλαμβάνοντας ζητήματα βιωσιμότητας της γεωργίας και άλλες δράσεις για το κλίμα στη βάση της Συμφωνίας του Παρισιού. Επιπλέον, η Ελλάδα θα πρέπει να ενισχύσει τη θέση της στην προσέλκυση (ξένων και εγχώριων) επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να επιταχύνει σε όλες τις άλλες πτυχές της μετάβασης (πέρα από την πράσινη και την ψηφιακή), έτσι ώστε να συγκλίνει και να υπερβεί τον μέσο όρο της ΕΕ.

Σύμφωνα με τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, τα κύρια προβλήματα που αναστέλλουν την παραγωγικότητα της οικονομίας είναι η αδύναμη παραγωγική βάση, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, και οι αναποτελεσματικές συνθήκες λειτουργίας της αγοράς εργασίας και των θεσμών.

Οι προτεινόμενες από τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς πολιτικές για την αύξηση της παραγωγικότητας αφορούν κυρίως σε ενεργητικές πολιτικές της αγοράς εργασίας και εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, παραγωγικές επενδύσεις, την προώθηση της έρευνας και καινοτομίας, την αξιοποίηση συνεργειών και κινήτρων για την αύξηση του μεγέθους των επιχείρησεων και θεσμικές μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα και τη λειτουργία των αγορών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα συνέχισε να βελτιώνεται σε όρους ψηφιοποίησης. Χρειάζεται, όμως, να αυξήσει τον αριθμό των εταιρειών που παρέχουν εκπαίδευση στις ΤΠΕ, τη σταθερή κάλυψη σε δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας (VHCN), την κάλυψη οπτικών ινών στις εγκαταστάσεις, τον αριθμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με τουλάχιστον ένα βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης, τον αριθμό των εταιρειών που χρησιμοποιούν τις τεχνολογίες cloud, τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες για επιχειρήσεις και πολίτες και τον αριθμό των προσυμπληρωμένων εντύπων

Τέλος, τα ευρήματα της έκθεσης δείχνουν ότι η χώρα θα πρέπει να αυξήσει τις δημόσιες δαπάνες για Έρευνα και Καινοτομία, έτσι ώστε να ενισχύσει τις θετικές επιδράσεις διάχυσης της τεχνολογίας στη βιομηχανία και σε ολόκληρη την οικονομία. Αυτό πρέπει να συμβεί με παράλληλη τακτική παρακολούθηση και αξιολόγηση  της αποτελεσματικότητας των δαπανών για Έρευνα & Ανάπτυξη. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να διευκολυνθεί —μέσω ενός μεγάλου φάσματος κινήτρων— η κατάρτιση των εργαζομένων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα στις νέες τεχνολογίες και να προωθηθεί η μεταφορά γνώσης, αξιοποιώντας τις συνεργασίες μεταξύ του επιχειρηματικού τομέα και της κυβέρνησης, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων, μέσω της εκπόνησης ερευνητικών έργων και προγραμμάτων κατάρτισης, όπως και μέσω επιστημονικών/τεχνολογικών πάρκων και θερμοκοιτίδων επιχειρήσεων.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2022 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα ετήσια έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου Παραγωγικότητας για το έτος 2021, ακολουθώντας τις δύο πρώτες εκθέσεις (του 2019 και του 2020), παρέχει μια επικαιροποιημένη συνεκτική ανάλυση των εξελίξεων στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Ειδικότερα, η παρούσα έκθεση υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο της παραγωγικότητας και της αποτελεσματικότητας στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων πολιτικών σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο για την ανθεκτική και βιώσιμη ανάπτυξη της οικονομίας. Αναλύονται μια σειρά από τρέχοντα ζητήματα σχετικά με τον ρυθμό ανάπτυξης, τις επενδύσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ, την εφαρμογή καίριων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, τις κλαδικές εξελίξεις και την περιφερειακή διάσταση της παραγωγικότητας, και τους δείκτες ανταγωνιστικότητας, μαζί με πιθανούς κινδύνους και μακροπρόθεσμες προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν εντός ενός ολοκληρωμένου πλαισίου στρατηγικής ανάπτυξης.

Η Ελλάδα θα πρέπει να αναστρέψει τις τάσεις απόκλισης της οικονομίας της από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ-27, μέσω της αποδοτικής διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων, της ψηφιοποίησης, της προσέλκυσης επενδύσεων, της μεγαλύτερης ενσωμάτωσής της στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, και της επίτευξης περιφερειακά ισορροπημένων και υψηλών πολλαπλασιαστικών επιδράσεων στην παραγωγή και την απασχόληση, έναντι της αυξημένης εξάρτησης από τις εισαγωγές.

Οι προβλέψεις για την ανάπτυξη που γίνονται με βάση εναλλακτικά σενάρια υπογραμμίζουν τις σημαντικές ευκαιρίες μεγέθυνσης της οικονομίας καθώς και τις πηγές αβεβαιότητας που ενδέχεται να εμποδίσουν τη δυναμική της ανάπτυξης. Το Ελληνικό Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0) παρέχει τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μεσοπρόθεσμες προοπτικές για την αύξηση του επιπέδου της παραγωγικότητας, μέσω της στήριξης των ιδιωτικών επενδύσεων, του πράσινου μετασχηματισμού, της ψηφιοποίησης και της ανάπτυξης των δεξιοτήτων. Όμως κρίσιμα ζητήματα, όπως αυτά που σχετίζονται με τη μακροοικονομική σταθερότητα, την υψηλή εξάρτηση από τις εισπράξεις από υπηρεσίες τουρισμού και μεταφορών, τις ανισότητες κέντρου-περιφέρειας και τις δυσμενείς δημογραφικές τάσεις, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν έγκαιρα και αποτελεσματικά.

Παρά τη θετική επίδραση της πανδημίας στην επιτάχυνση της ψηφιοποίησης και την προσέλκυση επενδυτικών πόρων, οι κοινωνικές και χωρικές ανισότητες, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες και η ανταγωνιστικότητα κόστους/τιμής επιδεινώθηκαν περαιτέρω. Παρά την ύπαρξη ενδείξεων ισχυρής ψηφιακής ανταγωνιστικότητας σε επιχειρηματικό επίπεδο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά και αδυναμίες σε επίπεδο ατόμων/νοικοκυριών και εργαζομένων καθώς και σε επίπεδο κράτους και υποδομών.

Αυτή η ετήσια έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε δύο μεγάλες προκλήσεις για το βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον τόσο της ΕΕ όσο και της ελληνικής οικονομίας. Η πρώτη πρόκληση αναφέρεται στην παροχή, την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητα των υπηρεσιών υγείας, με σκοπό τη στήριξη της παραγωγικότητας και την ενίσχυση της ικανότητας αντιμετώπισης νέων υγειονομικών κρίσεων. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι η Ελλάδα έχει μειώσει την αναποτελεσματική χρήση των πόρων στο σύστημα υγείας τα τελευταία έτη, ενώ το σχέδιο Ελλάδα 2.0 μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω την ανθεκτικότητα και την αποτελεσματική κατανομή των πόρων. Ωστόσο, η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά στον δείκτη ανταγωνιστικότητας που σχετίζεται με την υγεία, έχοντας υστέρηση στις δημόσιες δαπάνες για την υγεία, τις υποδομές υγείας και την καθολική κάλυψη υγειονομικής περίθαλψης, λόγω του υψηλού ποσοστού πληρωμών από τα νοικοκυριά, που πληρώνουν 35,2% του συνόλου των τρεχουσών δαπανών για την υγεία.

Η δεύτερη πρόκληση αφορά στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα του ενεργειακού τομέα, την ικανότητα να εξασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση στην απεξάρτηση από τις εκπομπές άνθρακα και την οικονομική προσιτότητα στην ενέργεια. Από την μία πλευρά, τα τελευταία έτη, η Ελλάδα εφάρμοσε αρκετές μεταρρυθμίσεις για την εναρμόνιση με περιβαλλοντικούς στόχους, επιτυγχάνοντας μείωση των κατά κεφαλήν εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) και της έντασης των εκπομπών GHG από την κατανάλωση ενέργειας, η οποία είναι κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Επίσης, διεύρυνε τον ανταγωνισμό στην αγορά ενέργειας και έθεσε ως στόχο την απόσυρση όλων των λιγνιτικών μονάδων έως το 2028, αναπτύσσοντας ένα Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης για τις λιγνιτικές περιοχές.

Από την άλλη πλευρά, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά, εκφρασμένες σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS) στην Ελλάδα, είναι από τις υψηλότερες στην ΕΕ-27. Παράλληλα, το ποσοστό της ενεργειακής φτώχειας παραμένει πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ-27, γεγονός που καθιστά την εθνική οικονομία πιο εκτεθειμένη στην πρόσφατη αύξηση των τιμών των ενεργειακών προϊόντων. Ταυτόχρονα, η ελληνική οικονομία παρουσιάζει αυξημένη εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας και πολύ χαμηλότερη ενεργειακή παραγωγικότητα από τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Ως εκ τούτου, ο σημαντικός προϋπολογισμός του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (περίπου 6 δισεκατομμύρια ευρώ) που διατίθεται σε έργα ενέργειας και πράσινης μετάβασης θα πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως για να εξασφαλιστεί η παροχή προσιτής και καθαρής ενέργειας, αλλά και μία οικονομική ανάπτυξη που θα είναι συμπεριληπτική, ανταγωνιστική και ουδέτερη από εκπομπές άνθρακα

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2021 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα ετήσια έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου Παραγωγικότητας για το έτος 2020, ακολουθώντας την πρώτη έκθεση (του έτους 2019), παρέχει μια επικαιροποιημένη συνεκτική ανάλυση των εξελίξεων στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Επιπρόσθετα με την ανάλυση των μεγεθών, των συνιστωσών και καθοριστικών παραγόντων της παραγωγικότητας σε μακροοικονομικό και κλαδικό επίπεδο, παρουσιάζεται μια αποτίμηση των επιδράσεων της πρόσφατης κρίσης λόγω της πανδημίας του COVID-19 καθώς και των αντίμετρων με σκοπό τον περιορισμό της ύφεσης. Η ανάλυση δείχνει ότι οι μακροοικονομικές διαταραχές που επιφέρει η πανδημία συνδέονται άμεσα με προϋπάρχουσες συνθήκες που διέπουν τη διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας. Οι συνθήκες αυτές κρατούν την παραγωγικότητα της χώρας σε σημαντική απόσταση από το όριο παραγωγικότητας των πλέον προηγμένων χωρών της Ευρώπης και παγκοσμίως και την οδηγούν σε απόκλιση από τις οικονομίες των κρατών-μελών της ευρωζώνης.

Μεταξύ άλλων παραγόντων, ορισμένοι από τους οποίους είναι κοινοί και επιβραδύνουν την παραγωγικότητα των προηγμένων οικονομιών, η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας έχει επηρεαστεί σημαντικά αρνητικά από τη μείωση της έντασης κεφαλαίου (αποεπένδυση), τις χαμηλές επιδόσεις στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, και τη σχετικά υψηλή συνεισφορά στο ΑΕΠ κλάδων χαμηλής παραγωγικότητας. Η κατάσταση της πανδημίας συμβάλλει περαιτέρω στη μείωση των επενδύσεων, την αύξηση της ανεργίας, και την επιδείνωση του ισοζυγίου του προϋπολογισμού, του δημόσιου χρέους, και των διασυνδέσεων στο διεθνές εμπόριο. Ωστόσο, οι επείγουσες συνθήκες που δημιουργούνται δύνανται να προσφέρουν και ευκαιρίες για τον ανασχεδιασμό της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας προς την κατεύθυνση της αύξησης της παραγωγικότητας, προσελκύοντας και (ανα)κατανέμοντας πόρους σε πιο αποδοτικούς τομείς, βελτιώνοντας το ανθρώπινο και το φυσικό κεφάλαιο ως προς τον βαθμό έντασης και διαφοροποίησης, αξιοποιώντας τις τεχνολογικές καινοτομίες και αυξάνοντας την ανθεκτικότητα σε τέτοιες παγκόσμιας κλίμακας (υγειονομικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές) απειλές.

Όσον αφορά στη συνολική ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, η επίδοσή της παραμένει αρκετά χαμηλή, σύμφωνα με ένα σημαντικό εύρος κρίσιμων δεικτών. Σε εθνικό επίπεδο, ορισμένοι από τους δείκτες που επιδέχονται σημαντική βελτίωση είναι αυτοί που αναφέρονται στα συστήματα απονομής δικαιοσύνης, διαχείρισης γης, και διαχείρισης του δημόσιου τομέα, τόσο στο κεντρικό επίπεδο όσο και στα τοπικά επίπεδα διακυβέρνησης. Ιδιαίτερα σε σχέση με την κλαδική διάσταση της ανταγωνιστικότητας, παρουσιάζονται προτάσεις για τη βελτίωση των επιδόσεων της ελληνικής βιομηχανίας, μέσω της μείωσης του ενεργειακού και του μεταφορικού κόστους, για παράδειγμα, με την υιοθέτηση ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών και αποτελεσματικών πρακτικών εφοδιαστικής μέριμνας, της διευκόλυνσης πρόσβασης σε πηγές χρηματοδότησης και της μείωσης του κόστους δανεισμού, των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους, κεφαλαιουχικά αγαθά, και έρευνα και ανάπτυξη, και της αύξησης του μεριδίου της παραγωγής και των εξαγωγών σε υψηλής τεχνολογίας προϊόντα.

Επιπροσθέτως, εξετάζονται δύο βασικές θεματικές προτεραιότητες για την ενίσχυση της παραγωγικότητας με οριζόντιες επιδράσεις στην ελληνική οικονομία. Πρώτον, η ανάπτυξη, αξιοποίηση και σύζευξη δεξιοτήτων, που παρουσιάζουν σχετικά χαμηλές επιδόσεις στην Ελλάδα, σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της ΕΕ. Προτείνονται ολιστικές παρεμβάσεις πολιτικής και μεταρρυθμίσεις που αφορούν σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης και όλες τις μορφές μάθησης, έτσι ώστε να προαχθεί η σύνδεση μεταξύ των δεξιοτήτων που προσφέρονται και αυτών που απαιτούνται από τις επιχειρήσεις. Δεύτερον, η υιοθέτηση και χρήση νέων τεχνολογιών από τις ελληνικές επιχειρήσεις, οι οποίες υστερούν σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ σε διάφορους δείκτες που αφορούν στις τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών. Προτείνονται δημόσιες πολιτικές για την προαγωγή του ανθρώπινου κεφαλαίου και της τεχνολογικής υποδομής, και προγράμματα ευέλικτης κατάρτισης, εξ αποστάσεως μάθησης και κινητικότητας για το προσωπικό των επιχειρήσεων σε θέματα νέων τεχνολογιών, με σκοπό την αντιμετώπιση προβλημάτων στο ηλεκτρονικό επιχειρείν και το ηλεκτρονικό εμπόριο, και τον περιορισμό του ψηφιακού χάσματος.

Παρά τα προσωρινά προβλήματα λόγω της πανδημίας, εντοπίζονται θετικές εξελίξεις στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε ένα εύρος θεσμών και λειτουργιών του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, όπως για την προσέλκυση επενδύσεων και τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και των συνθηκών απασχόλησης. Επισημαίνεται η ανάγκη για την ενίσχυση των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών, ιδιαίτερα σε σχέση με την αποτελεσματική λειτουργία των δικτύων ενέργειας, μεταφορών και επικοινωνιών, την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, και τη σύνδεση μεταξύ των μεταβολών στο κόστος εργασίας και την παραγωγικότητα.

Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας μπορούν να ενισχυθούν, στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και της νέας εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής, μέσω της εφαρμογής ενός συνεκτικού πακέτου μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, των οποίων ο συγχρονισμός και οι αλληλεπιδράσεις θα πρέπει να αξιολογούνται με γνώμονα την αύξηση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας. Ειδικότερα επισημαίνεται ότι, με δεδομένη την υφιστάμενη διάρθρωση της οικονομίας, οι επενδύσεις σε κλάδους υπηρεσιών του δημόσιου τομέα και του τουρισμού μπορούν να έχουν τις μέγιστες επιδράσεις στο ΑΕΠ και την απασχόληση. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα κρίνεται αναγκαία η διαμόρφωση ενός προγράμματος βιομηχανικής ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητες υποκατάστασης των εισαγωγών και της αύξησης των διασυνδέσεων εγχώριων εμπορεύσιμων κλάδων στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, σε συνδυασμό με τον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2020 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

H πρώτη Ετήσια Έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου Παραγωγικότητας της Ελλάδας για το έτος 2019 παρέχει μια ευρεία και αναδρομική συστηματική αποτύπωση των σημαντικών τάσεων, χαρακτηριστικών και πτυχών της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της χώρας σε μακροοικονομικό, κλαδικό και περιφερειακό επίπεδο. Εξετάζει πολιτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί και άλλες που βρίσκονται σε εξέλιξη, οι οποίες αποσκοπούν στην ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Πρώτον, η ανάλυση υπογραμμίζει τα σημαντικά κενά παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας μεταξύ των ελληνικών και των άλλων οικονομιών της ΕΕ. Προσδιορίζει παράγοντες αύξησης της παραγωγικότητας όσον αφορά τις επενδύσεις, την καινοτομία, τις δεξιότητες, τις επιχειρήσεις και τον ανταγωνισμό.

Διαχωρίζοντας τις κύριες συνιστώσες της συνολικής ζήτησης με την πάροδο του χρόνου, τονίζεται ότι η τρέχουσα ανάκαμψη βασίζεται κυρίως στη μακροοικονομική σταθερότητα που επιτυγχάνεται μέσω της δημοσιονομικής εξυγίανσης και των θετικών εξελίξεων στο εμπορικό ισοζύγιο και την ιδιωτική κατανάλωση. Ωστόσο, η επενδυτική συμπεριφορά παραμένει ασταθής και αρκετοί αρνητικοί εξωτερικοί και εγχώριοι παράγοντες μπορούν να απειλήσουν τη μακροοικονομική σταθερότητα μακροπρόθεσμα. Διαπιστώνεται ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου της κρίσης και σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο, η μείωση της χρησιμοποίησης του εργατικού δυναμικού διαδραμάτισε τον σημαντικότερο ρόλο στη μείωση της κατά κεφαλήν παραγωγής, ακολουθούμενη από μικρότερες αλλά σημαντικές μειώσεις στη μεγέθυνση της παραγωγικότητας εργασίας.

Η ανάλυση της τομεακής σύνθεσης της ελληνικής οικονομίας αποδεικνύει ότι η συνολική της δομή παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη κατά τη διάρκεια της κρίσης. Οι μεταβολές στην αύξηση της παραγωγικότητας εξηγούνται κυρίως από μεταβολές της παραγωγικότητας εντός των τομέων, ενώ οι επιδράσεις ανακατανομής είχαν θετική συμβολή πριν από την κρίση και αρνητική συμβολή κατά τη διάρκεια της κρίσης. Επιπροσθέτως, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν σημαντική ετερογένεια στις επιδράσεις του κεφαλαιακού αποθέματος των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) και του κεφαλαιακού αποθέματος εκτός ΤΠΕ εντός των τομέων, και συστηματικά χαμηλές επιδόσεις της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής ή ΣΠΣΠ (Total Factor Productivity ή TFP).

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, το χάσμα στην παραγωγικότητα εργασίας και τη ΣΠΣΠ μεταξύ της περιφέρειας Αττικής και των άλλων περιφερειών της χώρας αυξήθηκε. Συγκεκριμένα, η ΣΠΣΠ μειώθηκε σε όλες τις περιφέρειες, αλλά παρουσιάζει ανάκαμψη από το 2013. Οι μεγαλύτερες μειώσεις τόσο στην παραγωγικότητα της εργασίας όσο και στη ΣΠΣΠ παρατηρούνται στις νησιωτικές περιφέρειες (Βορείου Αιγαίου, Νοτίου Αιγαίου και Ιονίων Νήσων). Την ίδια περίοδο, αυξήθηκε το παραγωγικό χάσμα της περιφέρειας Αττικής,  ως προς τη ΣΠΣΠ, με την πιο αποδοτική περιφέρεια στην ΕΕ (Βρυξέλλες). Προκειμένου να προωθηθεί η περιφερειακή ανάπτυξη και σύγκλιση, οι στρατηγικοί στόχοι και πολιτικές των τομεακών αναπτυξιακών σχεδίων θα πρέπει να εναρμονιστούν και να συντονιστούν από κοινού με τα ειδικά πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τις κύριες οικονομικές δραστηριότητες, τις χρήσεις γης και τα ειδικά χωροταξικά σχέδια για ‘fast-track’ επενδύσεις υποδομών. Με τον τρόπο αυτό, θα αναληφθούν περισσότερες τοπικά στοχευμένες δράσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη μείωση των ανισοτήτων, αποφεύγοντας πιθανές συγκρούσεις μεταξύ τομεακών και περιφερειακών πολιτικών.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η έννοια της ανταγωνιστικότητας είναι πολύπλευρη, χρησιμοποιούνται διαφορετικές προσεγγίσεις προκειμένου να φωτιστούν όλες οι πτυχές της. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα παρουσιάζει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που μειώθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Η ανταγωνιστικότητα τιμής / κόστους της χώρας, όπως αντικατοπτρίζεται στις πραγματικές συναλλαγματικές ισοτιμίες, βελτιώθηκε από το 2010-11 έως το 2015-16, ενώ το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώθηκε από το 2011 έως το 2016. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξάνονται από το 2009, αλλά το μερίδιο αγοράς της Ελλάδας στις παγκόσμιες αγορές μειώνεται.

Όσον αφορά τους δείκτες διεθνούς ανταγωνιστικότητας, οι επιδόσεις της Ελλάδας παρουσιάζουν υστέρηση σε πολλούς προβληματικούς τομείς, όπως την ποιότητα των θεσμών, τη μακροοικονομική σταθερότητα, την αποδοτικότητα της αγοράς εργασίας και τη χρηματοδότηση. Η συμμετοχή της Ελλάδας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας αυξήθηκε κατά την περίοδο 2010-2015, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο (2005-2009), και ξεπέρασε τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Δεδομένου ότι ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά της χώρας είναι η σημαντική διαφορά μεταξύ της Αττικής και των υπολοίπων περιφερειών, η περιφερειακή ανταγωνιστικότητα είναι μια άλλη σημαντική πτυχή που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν μετρούνται οι ανταγωνιστικές πολιτικές και σχεδιάζονται πολιτικές ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Τα σημαντικότερα κενά ανταγωνιστικότητας μεταξύ των ελληνικών περιφερειών και των περιφερειών της ΕΕ αφορούν τους τομείς της μακροοικονομικής σταθερότητας και της αποδοτικότητας της αγοράς εργασίας.

Ως εκ τούτου, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η ύπαρξη αρνητικών (κατά την περίοδο της κρίσης) ή ασθενών θετικών (την περίοδο ήπιας ανάκαμψης που ακολουθεί) ρυθμών μεγέθυνσης της παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας, παρά την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και τη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και της ανταγωνιστικότητας κόστους / τιμής, μπορεί να σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με: επίμονα διαρθρωτικά προβλήματα του συστήματος παραγωγής (που είναι χαμηλής έντασης γνώσης και τεχνολογίας, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης) και της ανταγωνιστικότητας μη-κόστους, όπως τη σταθερότητα του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, την ποιότητα των θεσμών, τις συνθήκες χρηματοδότησης και την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας των αγορών εργασίας και προϊόντων/υπηρεσιών.

Υπογραμμίζεται η ανάγκη εφαρμογής ενός συνεκτικού πλαισίου πολιτικής με τομεακή και περιφερειακή διάσταση. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα προωθήσει την επιχειρηματικότητα με προσανατολισμό στις εξαγωγές, μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, και θα προάγει την ποιότητα των θέσεων εργασίας και του ανθρώπινου δυναμικού για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Μια αποτελεσματική πολιτική διαχείρισης της ζήτησης θα πρέπει να βασίζεται σε διεθνώς εμπορεύσιμους τομείς της οικονομίας: (α) εμπορεύσιμες υπηρεσίες, (β) τον πρωτογενή τομέα και (γ) ορισμένους κλάδους της βιομηχανίας που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την παραγωγή / απασχόληση, δεδομένου ότι η βιομηχανία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να συνεπάγεται την ανακατανομή των κρατικών δαπανών και την αύξηση της αυτόνομης ζήτησης βασικών τομέων, σε συνδυασμό με ένα πρόγραμμα βιομηχανικής πολιτικής.

Τέλος, σε ό, τι αφορά τις οριζόντιες πολιτικές, αυτές θα πρέπει να έχουν ως στόχο την αύξηση των δαπανών σε έρευνα και ανάπτυξη, τη στήριξη της καινοτομίας, και την αναβάθμιση του ρόλου της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης / ψηφιοποίησης της δημόσιας διοίκησης. Θα πρέπει επίσης να βελτιωθούν οι συνθήκες/κανόνες λειτουργίας της αγοράς και να δημιουργηθούν υψηλής ποιότητας, προσπελάσιμες, ανθεκτικές, αξιόπιστες και βιώσιμες υποδομές στις βιομηχανίες δικτύων (μεταφορές, logistics, ενέργεια, πληροφορική και τηλεπικοινωνίες), καθώς αυτές μπορούν να ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα και να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας.

Ετήσια Έκθεση

Το άρθρο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2019 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.