Η βελτίωση της αποδοτικότητας του δικαστικού συστήματος συνιστά έναν από τους κύριους θεσμικούς προσδιοριστικούς παράγοντες για τις οικονομικές επιδόσεις μίας χώρας. Η εφαρμογή κατάλληλων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος μπορεί να έχει σημαντικές ευνοϊκές επιδράσεις στην οικονομική ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε χώρες στις οποίες οι μεταρρυθμίσεις αυτές μετουσιώνονται σε ουσιαστική βελτίωση βασικών, μετρήσιμων δεικτών αποδοτικότητας των δικαστηρίων.

Το παρόν Δελτίο του Παρατηρητηρίου Μεταρρυθμίσεων του ΚΕΠΕ εξετάζει το περιεχόμενο και τα πρώτα αποτελέσματα της ευρείας μεταρρύθμισης για την επιτάχυνση και αναβάθμιση της λειτουργίας του ελληνικού δικαστικού συστήματος, αξιοποιώντας πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, πληροφορίες και δείκτες αποδοτικότητας. Όπως προκύπτει από τη ανάλυση, το πολυδιάστατο πλέγμα παρεμβάσεων που υλοποιείται στην Ελλάδα προάγει μία πιο ισορροπημένη σχέση μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης για δικαιοσύνη, ενισχύοντας από όλες τις απόψεις την αποτελεσματικότητα των δικαστηρίων στην επίλυση υποθέσεων και συμβάλλοντας στην αποφόρτιση των δικαστηρίων από υποθέσεις που μπορούν να διεκπεραιωθούν ή να επιλυθούν εξωδικαστικά. Οι παρεμβάσεις αυτές, με κεντρικό πυλώνα τη θεσμοθέτηση και εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, έχουν ήδη απτά και σημαντικά αποτελέσματα τα οποία αντανακλώνται στη βελτίωση βασικών δεικτών αποδοτικότητας της δικαιοσύνης, ενώ περαιτέρω σημαντική πρόοδος στους δείκτες αυτούς μπορεί να προσδοκάται με την ωρίμανση και ολοκλήρωση των παρεμβάσεων και της εφαρμογής τους.

Αρχείο pdf

Το άρθρο ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟΥ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΚΕΠΕ Νο 1/2026: ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η προσβασιμότητα από την κατοικία στην εργασία συνδέεται στενά με τις καθημερινές συνθήκες μετακίνησης και διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην ολοκλήρωση των τοπικών αγορών εργασίας. Για τον λόγο αυτό, οι δημόσιες αρχές επενδύουν συχνά σε έργα μεταφορικών υποδομών μεγάλης κλίμακας, με στόχο τη βελτίωση της προσβασιμότητας για τους εργαζόμενους και τους επισκέπτες. Ωστόσο, τέτοιες βελτιώσεις ενδέχεται να εγείρουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη χωρική κατανομή των παρεχόμενων οφελών.

Η παρούσα εργασία διερευνά τον τρόπο με τον οποίο τα έργα αυτά επηρεάζουν την προσβασιμότητα στην εργασία σε επίπεδο δημοτικής ενότητας, εστιάζοντας στο νησί της Κρήτης. Αξιολογούνται τρία βασικά σενάρια έργων μεταφορών, καθώς και συνδυασμοί αυτών: (1) η (υπό εξέλιξη) κατασκευή ενός νέου δικτύου αυτοκινητοδρόμων (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης-ΒΟΑΚ), (2) ένας νέος διεθνής αερολιμένας στο Ηράκλειο και ένας αυτοκινητόδρομος που θα συνδέει διάφορες δημοτικές ενότητες με αυτόν τον αερολιμένα, και (3) μια υποθετική σιδηροδρομική γραμμή που διασχίζει το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας του νησιού.

Η ανάλυση βασίζεται σε λεπτομερή δεδομένα που προέρχονται από την Εθνική Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ το 2021, και χρησιμοποιεί προηγμένες τεχνικές εκτίμησης σχετικές με Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) καθώς και δείκτες προσβασιμότητας βασισμένους σε ένα μοντέλο βαρύτητας. Απώτερος σκοπός είναι η αξιολόγηση της πρόσβασης από την κατοικία στην εργασία για διάφορους τύπους κτιρίων ως ευκαιρίες απασχόλησης. Η ισότητα αξιολογείται τόσο σε οριζόντια όσο και σε κάθετη διάσταση, με τη χρήση των δεικτών Gini, Palma και συγκέντρωσης, καθώς και μέσω της ανάλυσης χωρικής αυτοσυσχέτισης.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, ενώ τα έργα βελτιώνουν σημαντικά την πρόσβαση από την κατοικία στην εργασία, τα οφέλη κατανέμονται άνισα, με αξιοσημείωτες ανισότητες μεταξύ του ανατολικού και του δυτικού τμήματος του νησιού. Ωστόσο, οι πολυτροπικές λύσεις που βασίζονται στον σιδηρόδρομο και στις βελτιωμένες επιλογές οδικής μετακίνησης ευνοούν την ισότητα πρόσβασης στην περιοχή. Τα ευρήματα αυτά μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους χωροτάκτες και τους επενδυτές, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ολοκληρωμένες και χωρίς αποκλεισμούς στρατηγικές μεταφορών που λαμβάνουν υπόψη τις επιδράσεις σε πολλαπλές κλίμακες και τις ποικίλες ανάγκες κινητικότητας.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 166. EXAMINING THE IMPACT OF LARGE-SCALE TRANSPORT INFRASTRUCTURE PROJECTS ON JOB ACCESSIBILITY IN CRETE, GREECE εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Editorial

1. Τρέχουσες οικονομικές εξελίξεις

1.1. Κυκλικές φάσεις οικονομικής δραστηριότητας και Δείκτες Οικονομικής Αβεβαιότητας,
Αικατερίνη Τσούμα, σελ. 4-8

1.2. Η εξέλιξη των συνιστωσών της ζήτησης για το σύνολο του 2025,
Γιάννης Παναγόπουλος, Κωνσταντίνος Λοΐζος, σελ. 9-19

1.3. Εξελίξεις στον πληθωρισμό σε Ελλάδα και Ευρωζώνη,
Αιμιλία Μαρσέλλου, σελ. 20-25

1.4. Οι προβλέψεις του υποδείγματος παραγόντων για τις βραχυπρόθεσμες εξελίξεις στο ΑΕΠ,
Μονάδα Μακροοικονομικών Προβλέψεων ΚΕΠΕ, Έρση Αθανασίου, Αριστοτέλης Κουτρούλης, Αιμιλία Μαρσέλλου, Θεόδωρος Τσέκερης , σελ. 26-28

1.5. Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας: Αποσταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας εν μέσω μιας ισχυρής διαταραχής στις διεθνείς αγορές ενέργειας,
Αριστοτέλης Κουτρούλης, σελ. 29-34

2. Δημοσιονομικές εξελίξεις

2.1. Το ευρωπαϊκό Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 και η Ελλάδα,
Παναγιώτης Ε. Πετράκης, Γιώργος Βασίλης , σελ. 35-44

3. Ανθρώπινοι πόροι και κοινωνικές πολιτικές

3.1. Πρόσφατες εξελίξεις σε βασικά μεγέθη της αγοράς εργασίας,
Ιωάννης Χολέζας, σελ. 45-53

3.2. Υποκειμενική και αντικειμενική φτώχεια στην Ελλάδα: Τάσεις και το προφίλ της οικονομικής ευαλωτότητας,
Αθηνά Ραυτοπούλου, σελ. 54-60

3.3. Η χαρτογράφηση της ευτυχίας των παιδιών στην Ελλάδα: Από τι εξαρτάται η παιδική ευτυχία;,
Ειρήνη Λεριού, σελ. 61-66

4. Μεταρρυθμίσεις-Ανάπτυξη

4.1. Εξωτερικό εμπόριο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων,
Αθανάσιος Χύμης, σελ. 67-71

Ειδικά Θέματα

Ικανοποίηση από τη ζωή και συναισθήματα: Διαχρονική εξέλιξη για την περίοδο 2019-2025,
Παναγιώτης Πετράκης, Φωτεινή Οικονόμου, Ελευθερία Συριοπούλου, Κωνσταντίνα Παπαϊωάννου, σελ. 72-88

Το άρθρο Τεύχος 60 – Ιούνιος 2026 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη χρονική στιγμή κατά την οποία εκδηλώνεται η ποινή της μητρότητας (motherhood penalty), χρησιμοποιώντας μηνιαία δεδομένα πάνελ από την έρευνα EU-SILC για την Ελλάδα (2003–2024) και μια μεθοδολογία μελέτης γεγονότος (event study). Αξιοποιώντας την ενδο-ατομική διακύμανση (within-woman variation), τεκμηριώνουμε σημαντικές προσαρμογές στην προσφορά εργασίας που ξεκινούν ήδη από τη σύλληψη, πολύ πριν από τη γέννηση.

Συγκεκριμένα, η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και η απασχόληση μειώνονται κατά περίπου 8% μετά τη σύλληψη — μέγεθος σχεδόν διπλάσιο από τη μείωση που παρατηρείται μετά τον τοκετό.  Οι δυναμικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι αυτές οι προσαρμογές εμφανίζονται αμέσως μετά τη σύλληψη και επιμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, γεγονός που συνάδει με μια προνοητική συμπεριφορά (forward-looking behavior) και όχι με αντιδράσεις που καθοδηγούνται αποκλειστικά από τις ανάγκες φροντίδας των παιδιών μετά τη γέννηση.

Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν έντονη ετερογένεια, με τις επιδράσεις να είναι μεγαλύτερες μεταξύ των νεότερων, λιγότερο μορφωμένων, χαμηλού εισοδήματος, άγαμων και αλλοδαπών γυναικών. Η διαφοροποίηση ανά τύπο απασχόλησης και τομέα αποκαλύπτει επιπλέον ότι οι αυτοαπασχολούμενες και οι υπάλληλοι του ιδιωτικού τομέα αποδεσμεύονται από την αγορά εργασίας νωρίτερα και πιο απότομα σε σχέση με τις εργαζόμενες στον δημόσιο τομέα.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 165. LABOR SUPPLY RESPONSES TO CONCEPTION AND CHILDBIRTH εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Editorial

1. Τρέχουσες οικονομικές εξελίξεις

1.1. Διακυβέρνηση και αναπτυξιακή στρατηγική στην ελληνική οικονομία: Παγκόσμιες τάσεις, υποκειμενικές προσδοκίες και παραγωγικό υπόδειγμα,
Παναγιώτης Ε. Πετράκης, Παντελής Χ. Κωστής, σελ. 5-19

1.2. Η εξέλιξη των συνιστωσών της ζήτησης το πρώτο εννεάμηνο του 2025,
Γιάννης Παναγόπουλος, Κωνσταντίνος Λοΐζος, σελ. 20-30

1.3. Εξελίξεις στον πληθωρισμό σε Ελλάδα και Ευρωζώνη: Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σε Ξενοδοχεία-καφέ-εστιατόρια, Τρόφιμα και Στέγαση,
Αιμιλία Μαρσέλλου, σελ. 31-35

1.4. Οι προβλέψεις του υποδείγματος παραγόντων για τις βραχυπρόθεσμες εξελίξεις στο ΑΕΠ,
Μονάδα Μακροοικονομικών Προβλέψεων ΚΕΠΕ, Έρση Αθανασίου, Αριστοτέλης Κουτρούλης, Αιμιλία Μαρσέλλου, Θεόδωρος Τσέκερης , σελ. 36-38

1.5. Το 2025 χρονιά ορόσημο για την ελληνική χρηματιστηριακή αγορά,
Φωτεινή Οικονόμου, σελ. 39-45

1.6. Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας: Σταθεροποίηση του ρυθμού αύξησης του παγκόσμιου ΑΕΠ στα επίπεδα του 2025 εν μέσω αυξημένης αβεβαιότητας,
Αριστοτέλης Κουτρούλης, σελ. 46-52

2. Δημοσιονομικές εξελίξεις

2.1. Κρατικός Προϋπολογισμός, δημόσιο χρέος και προοπτικές των δημοσιονομικών μεγεθών,
Γιώργος Ιωαννίδης, Ελισάβετ Ι. Νίτση, σελ. 53-60

2.2. Δημοσιονομική πολιτική, χρέος και οικονομικός κύκλος στην Ελλάδα,
Γεώργιος Μπερτσάτος, Χρήστος Χρυσανθακόπουλος, σελ. 61-64

3. Ανθρώπινοι πόροι και κοινωνικές πολιτικές

3.1. Πρόσφατες εξελίξεις σε βασικά μεγέθη της αγοράς εργασίας,
Ιωάννης Χολέζας, σελ. 65-74

3.2. Εξέλιξη βασικών δεικτών φτώχειας, κοινωνικού αποκλεισμού και αποστέρησης στην Ελλάδα (2010-2023),
Βλάσης Μισσός, σελ. 75-77

4. Μεταρρυθμίσεις-Ανάπτυξη

4.1. Εξελίξεις στην αποτελεσματικότητα διακυβέρνησης της ελληνικής οικονομίας,
Αθανάσιος Χύμης, σελ. 78-81

4.2. Η απασχόληση στον αγροτικό τομέα στην Ελλάδα: Διαρθρωτικές μεταβολές και πολιτικές προκλήσεις,
Ιωάννα Ρεζίτη, σελ. 82-90

Ειδικά Θέματα

Αποδόσεις της εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Αιτιώδης τεκμηρίωση από την έρευνα αγοράς εργασίας του 1977,
Χαράλαμπος Πατρινός σελ. 91-99

Πρόσφατες εξελίξεις στις ιδιωτικές αποδόσεις της εκπαίδευσης στην Ελλάδα,
Νικόλαος Κ. Κανελλόπουλος, Ιωάννης Χολέζας, σελ. 100-113

Οι κενές θέσεις στα πανεπιστήμια και η ελάχιστη βάση εισαγωγής: Τι δείχνουν τα δεδομένα για τις προτιμήσεις των υποψήφιων φοιτητών,
Δάφνη Νικολίτσα, σελ. 114-124

Το άρθρο Τεύχος 59 – Φεβρουάριος 2026 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα έκδοση αποτυπώνει τις εργασίες της εμβληματικής ημερίδας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), εστιάζοντας στις προκλήσεις της παιδικής προστασίας ειδικά σε ό,τι αφορά στην προστασία των πιο ευάλωτων παιδιών, την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών καθώς και την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί στην Ελλάδα. Μέσα από τη συνέργεια δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, εθνικών συντονιστών, διεθνών οργανισμών και κοινωνικών λειτουργών, το βιβλίο αναδεικνύει την παιδική προστασία όχι απλώς ως κοινωνική παροχή, αλλά ως τον βασικό πυλώνα του προνοιακού συστήματος και τον θεμελιώδη εγγυητή του μέλλοντος της χώρας.

Μέσα από πέντε θεματικές ενότητες, το βιβλίο αναλύει:

• Την εξέλιξη και τα οικονομικά της πρόνοιας στην Ελλάδα μετά την κρίση.
• Το καινοτόμο ευρωπαϊκό πλαίσιο της «Εγγύησης για το Παιδί» και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την «Εγγύηση για το Παιδί» στην Ελλάδα, με συγκριτικές αναφορές σε μοντέλα όπως της Ισπανίας και της Σουηδίας.
• Τον κομβικό ρόλο των Ανεξάρτητων Αρχών, της UNICEF και της Κοινωνίας των Πολιτών στη διαμόρφωση μεταρρυθμίσεων.
• Την ίδια τη «φωνή των παιδιών», όπως αυτή καταγράφεται μέσα από έρευνες, ομάδες εστίασης (focusgroups) και βιωματικές βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις.
• Την πολιτική διάσταση του ζητήματος, μέσα από τις θέσεις Μελών της Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων.

Συνδυάζοντας ποσοτικά οικονομικά δεδομένα με ποιοτικά δεδομένα από μαρτυρίες και  τονίζοντας τη σημασία της αλληλεγγύης, της πολιτικής βούλησης και της κοινής δράσης για την καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων και τη διασφάλιση ενός καλύτερου αύριο για όλα τα παιδιά, η έκδοση καταλήγει σε ένα επιτακτικό κάλεσμα: τη μετάβαση από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα ολιστικό, παιδοκεντρικό μοντέλο. Η «Εγγύηση για το Παιδί» αναδεικνύεται ως το βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών, υπογραμμίζοντας ότι η συνεργασία κράτους, φορέων και παιδιών είναι ο μόνος δρόμος για την κοινωνική συνοχή.

περιεχόμενα (pdf)

αρχείο pdf

Το άρθρο Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ – ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ – Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΩΣ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΝΟΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα μελέτη διερευνά τις τάσεις της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, εστιάζοντας στις επιπτώσεις των διαταραχών της αγοράς εργασίας, ειδικότερα στις απώλειες εισοδήματος και τις μεταβολές στις ώρες απασχόλησης. Χρησιμοποιώντας διαχρονικά δεδομένα EU-SILC για την περίοδο 2019–2024 και εφαρμόζοντας μοντέλα πρώτων διαφορών, εκτιμούμε τον αντίκτυπο των οικονομικών αναταραχών στην αυτοαναφερόμενη ψυχική υγεία.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μειώσεις εισοδήματος συσχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα επιδείνωσης της ψυχικής υγείας, ενώ οι αυξήσεις στις ώρες εργασίας λειτουργούν προστατευτικά. Παρατηρείται σημαντική ετερογένεια αυτών των επιδράσεων μεταξύ κοινωνικο-δημογραφικών ομάδων. Συγκεκριμένα, η μείωση των εισοδημάτων φαίνεται να επηρεάζει εντονότερα την ψυχική υγεία των ανδρών, ενώ οι μεταβολές στις ώρες εργασίας έχουν ισχυρότερη συσχέτιση με την ψυχική υγεία των γυναικών. Οι εργαζόμενοι σε προχωρημένη φάση της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας καταγράφουν τη μεγαλύτερη επιδείνωση της ψυχικής υγείας λόγω απωλειών εισοδήματος, πιθανόν εξαιτίας αυξημένων οικονομικών και οικογενειακών υποχρεώσεων. Ταυτόχρονα, οι νεότεροι ενήλικες παρουσιάζουν επίσης αξιοσημείωτες συσχετίσεις, εύρημα που είναι συνεπές με υψηλότερα επίπεδα οικονομικής επισφάλειας.

Τα χαρακτηριστικά επαγγέλματος διαφοροποιούν περαιτέρω τα παρατηρούμενα πρότυπα: οι αυξημένες ώρες εργασίας λειτουργούν προστατευτικά για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα και τους μισθωτούς, ενώ οι μειωμένες ώρες συνδέονται με βελτίωση της ψυχικής υγείας μεταξύ των αυτοαπασχολούμενων. Παρόλο που οι πολιτικές διατήρησης της απασχόλησης συνέβαλαν στον περιορισμό των απολύσεων, οι προσαρμογές της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα εκδηλώθηκαν κυρίως μέσω μειώσεων εισοδήματος και μεταβολών στις ώρες εργασίας. Αυτές οι προσαρμογές συσχετίστηκαν με σημαντικές ψυχολογικές επιβαρύνσεις. Συνολικά, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία αποτελεσματικών μηχανισμών σταθεροποίησης του εισοδήματος και ολοκληρωμένων παρεμβάσεων ψυχολογικής υποστήριξης κατά τη διάρκεια κρίσεων.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 164. INCOME SHOCKS, WORKING HOURS, AND MENTAL HEALTH DURING COVID-19 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Χρησιμοποιώντας ένα νέο αφηγηματικό σύνολο δεδομένων δημοσιονομικών προσαρμογών για 17 ανεπτυγμένες και 12 αναπτυσσόμενες οικονομίες κατά την περίοδο 1980–2020, το άρθρο διερευνά την αποτελεσματικότητα των δημοσιονομικών προσαρμογών στη μείωση του δημόσιου χρέους και εξετάζει πώς τα αποτελέσματά τους εξαρτώνται από το επίπεδο της ιδιωτικής υπερχρέωσης και των ιδιωτικών επενδύσεων, αξιοποιώντας μεθόδους τοπικών προβολών εξαρτώμενων από την κατάσταση της οικονομίας. Βρίσκω ότι μια δημοσιονομική προσαρμογή της τάξεως του 1% του ΑΕΠ οδηγεί, σε μείωση του δημόσιου χρέους κατά 2,76% σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, με την ένταση της επίδρασης να διαφοροποιείται ανάλογα με το οικονομικό περιβάλλον.

Οι δημοσιονομικές προσαρμογές αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικές σε οικονομίες που χαρακτηρίζονται από χαμηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους ή υψηλή ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα, ενώ η υψηλή ιδιωτική υπερχρέωση ή οι ασθενείς επενδυτικές συνθήκες περιορίζουν ή ακόμη και αντιστρέφουν την επίδρασή τους στη μείωση του δημόσιου χρέους. Οι αρχικές δημοσιονομικές συνθήκες, ο κίνδυνος κρατικής αθέτησης και ο βαθμός ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας διαμορφώνουν περαιτέρω τα αποτελέσματα των προσαρμογών.

Ισχυρότερες μειώσεις του δημόσιου χρέους παρατηρούνται σε οικονομίες με χαμηλότερα αρχικά επίπεδα χρέους, υψηλότερο αντιλαμβανόμενο κίνδυνο κρατικής χρεοκοπίας και μεγαλύτερο βαθμό ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας. Η σύνθεση των δημοσιονομικών προσαρμογών αποδεικνύεται επίσης κρίσιμη, καθώς οι προσαρμογές που βασίζονται κυρίως στη μείωση των δαπανών μειώνουν το δημόσιο χρέος αποτελεσματικότερα σε σύγκριση με εκείνες που στηρίζονται κυρίως σε φορολογικά μέτρα. Συνολικά, τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεκτίμησης των δυναμικών του ιδιωτικού τομέα και των θεσμικών παραγόντων κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή στρατηγικών δημοσιονομικής προσαρμογής.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 163. THE EFFECTS OF AUSTERITY ON FISCAL PRUDENCE: THE ROLE OF PRIVATE INDEBTEDESS AND PRIVATE INVESTMENT εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η ελληνική οικονομία κινείται σε σταθερή τροχιά ανάπτυξης, με τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ να ανέρχεται στο 2% το γ΄ τρίμηνο του 2025 και την πρόβλεψη για το σύνολο του έτους να διαμορφώνεται στο 2,1%. Η ανάπτυξη τροφοδοτείται από την ιδιωτική κατανάλωση και την ενίσχυση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου, υποβοηθούμενων από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και το Ταμείο Ανάκαμψης. Για πρώτη φορά εντοπίζεται ένας ιδιαίτερος προωθητικός ρόλος των επενδύσεων σε σχέση με την κατανάλωση. Τα δημοσιονομικά μεγέθη βελτιώνονται εντυπωσιακά, με το πρωτογενές πλεόνασμα να εκτιμάται στα 5,27 δισ. ευρώ για το 2025 και το δημόσιο χρέος να αποκλιμακώνεται από 145,9% του ΑΕΠ το 2025 σε 138,2% το 2026. Παράλληλα, εξαγγέλθηκαν πρόωρες αποπληρωμές δανείων του Ελληνικού Δημοσίου, οι οποίες, ακόμα και εάν προέρχονται από τα διαθέσιμα του ESM, στηρίζονται στη βελτίωση της δημοσιονομικής ισορροπίας.

Οι πληθωριστικές πιέσεις επιμένουν (τρόφιμα και υπηρεσίες), ενώ τα ενοίκια κατέγραψαν υψηλή αύξηση το α΄ εξάμηνο του 2025. Συνολικά, θα διατηρηθούν στα αναμενόμενα επίπεδα γύρω στο 2,5%. Εξετάζονται ευρύτερα μέτρα για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος. Η άνοδος του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος είναι συνεχής, αλλά ο ρυθμός βελτίωσης δεν είναι αρκετά υψηλός για την αποκατάσταση των απωλειών κυρίως της μνημονιακής περιόδου. Συνεπώς, η καταναλωτική εμπιστοσύνη δείχνει αρνητική εξέλιξη, η οποία όμως εκτιμάται ότι θα ανακάμψει από τα ενισχυτικά δημοσιονομικά μέτρα που θα ενεργοποιηθούν το 2026, αλλά και από την αναμενόμενη αύξηση του μισθολογικού κόστους. Στην αγορά εργασίας, η ανεργία μειώθηκε στο 8,6% και παραμένουν ζητήματα που σχετίζονται με την αναντιστοιχία δεξιοτήτων.

Στο εξωτερικό ισοζύγιο, καταγράφεται βελτίωση λόγω της μείωσης των τιμών καυσίμων και της ανόδου του τουρισμού, όμως οι εξαγωγές αγαθών αντιμετωπίζουν αβεβαιότητες, παρόλο που είναι εξαιρετικά ανθεκτικές. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αποτελεί βασικό ανασχετικό παράγοντα της ανάπτυξης. Οι Ξένες Άμεσες Επενδύσεις είναι ξανά ισχυρές, όπως είναι σαφής και η αναζωογόνηση της θέσης της ελληνικής βιομηχανίας στο παραγωγικό σύστημα της χώρας.

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για το μέλλον αφορούν τη γεωπολιτική αστάθεια, την κλιματική αλλαγή, το δημογραφικό πρόβλημα και τις μεγάλες παγκόσμιες ανισορροπίες χρέους.

Ιδιαίτερα σημαντική, όμως, για την άσκηση αποτελεσμάτων οικονομικής πολιτικής είναι η διατήρηση της οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας και βεβαίως της κοινωνικής συνοχής και ευημερίας, η οποία δοκιμάζεται κυρίως από τις επιπτώσεις της μνημονιακής περίοδου και τις πολυκρίσεις που ακολούθησαν. Η αποτίμηση της αποτελεσματικότητας της οικονομικής πολιτικής πρέπει να γίνεται με βάση την πρόοδο που επιτελείται και όχι με το πόσο απέχουμε από τα προ κρίσης επίπλαστα επίπεδα ευημερίας (δανεισμός). Παρ’ όλα αυτά, είναι πολύ φυσικό οι πολίτες να θέτουν τα επίπεδα αυτά ως στόχους και η οικονομική πολιτική να επιδιώκει να τα προσεγγίσει αυτή την φορά όμως με υγιή τρόπο (επενδύσεις, παραγωγικότητα).

Η αναδιοργάνωση των διαρθρωτικών ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά τη λήξη της μετα-Covid αναπτυξιακής παρέμβασης του Ταμείου Ανάπτυξης θα σχετιστεί με την αντιμετώπιση των ευρωπαϊκών προβλημάτων ανταγωνιστικότητας και εκτιμάται ότι η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί μέσω και της οργάνωσης του νέου οδικού χάρτη παρεμβάσεων (διεύθυνση Eurogroup) για την αντιμετώπιση των μείζονων προβλημάτων της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

αρχείο pdf

Το άρθρο Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 2025 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα εργασία παρέχει μια συστηματική και θεωρητικά τεκμηριωμένη ανάλυση των περιφερειακών πολλαπλασιαστών εισροών-εκροών (input-output multipliers) για την ελληνική οικονομία, με στόχο να συμβάλει στον σχεδιασμό στοχευμένων και αποτελεσματικών αναπτυξιακών πολιτικών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Η ανάλυση βασίζεται στη μεθοδολογία των πινάκων εισροών-εκροών, η οποία αναγνωρίζεται διεθνώς ως το πλέον κατάλληλο εργαλείο για την αποτύπωση των τεχνικών σχέσεων μεταξύ των παραγωγικών κλάδων και για την εκτίμηση των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων λόγω μεταβολών στη ζήτηση.

Το υπόδειγμα εισροών-εκροών έχει ως πλεονέκτημα τη σταθερότητα και τη συστηματική καταγραφή της διάρθρωσης της οικονομίας, αποφεύγοντας προβλήματα που χαρακτηρίζουν τις οικονομετρικές προσεγγίσεις, όπως η ευαισθησία σε διαρθρωτικές μεταβολές και η αναξιοπιστία των πρόσφατων δεδομένων. Μέσω της κατασκευής πινάκων εισροών-εκροών, επιτυγχάνεται η απεικόνιση των ενδιάμεσων και τελικών συναλλαγών, η κατανομή των πληρωμών στους συντελεστές παραγωγής και η καταγραφή εισαγωγών, με τρόπο που επιτρέπει την εκτίμηση του ΑΕΠ ανά κλάδο και την κατανόηση της δομής της παραγωγής και της ζήτησης.

Η εργασία αναδεικνύει τη σημασία της περιφερειοποίησης της ανάλυσης εισροών-εκροών, δεδομένων των έντονων και διαρκών περιφερειακών ανισοτήτων που παρατηρούνται στην Ελλάδα, σε όρους παραγωγικότητας, απασχόλησης και εισοδήματος. Οι περιφερειακοί πολλαπλασιαστές επιτρέπουν την εκτίμηση της ικανότητας κάθε περιφέρειας να ανταποκρίνεται σε αυξήσεις της τελικής ζήτησης, ενισχύοντας το ΑΕΠ, την απασχόληση και την παραγωγικότητα. Η γνώση αυτή είναι κρίσιμη για την προτεραιοποίηση επενδύσεων και τον σχεδιασμό πολιτικών περιφερειακής σύγκλισης και συνοχής.

Η μέχρι σήμερα βιβλιογραφία για την περιφερειακή ανάλυση εισροών-εκροών στην Ελλάδα είναι περιορισμένη και επικεντρωμένη κυρίως σε αξιολογήσεις επενδυτικών σχεδίων και αγροτικών πολιτικών σε επιλεγμένες περιφέρειες. Οι περισσότερες μελέτες χρησιμοποιούν απλές τεχνικές περιφερειοποίησης βάσει απλών διανεμητικών πηλίκων (location quotients) και στηρίζονται στην παραδοσιακή προσέγγιση του αντίστροφου πίνακα Leontief. Αντίθετα, η παρούσα εργασία υιοθετεί μια προηγμένη μεθοδολογική προσέγγιση περιφερειοποίησης, βασισμένη στον εμπλουτισμένο διανεμητικό πηλίκο διακλαδικών σχέσεων του Flegg (FLQ), που λαμβάνει υπόψη το μέγεθος της αγοράς και την παραγωγική εξειδίκευση.

Η ανάλυση βασίζεται στον εθνικό πίνακα εισροών-εκροών του 2015 και εισάγει την έννοια της ανοικτής οικονομίας, επιτρέποντας την εκτίμηση των πολλαπλασιαστών παραγωγής, απασχόλησης και παραγωγικότητας για το σύνολο των περιφερειών της χώρας. Οι εκτιμήσεις είναι συνεπείς θεωρητικά και επιτρέπουν τη σύγκριση μεταξύ περιφερειών και μεταξύ κλάδων, αποτυπώνοντας με ακρίβεια τη διάρθρωση της παραγωγικής βάσης.

Η εργασία διατυπώνει και εξετάζει ερευνητικές υποθέσεις σχετικά με την ύπαρξη σημαντικής χωρικής και κλαδικής ετερογένειας στους πολλαπλασιαστές, καθώς και την επίδραση των εισαγωγών στην παραγωγική δυνατότητα των περιφερειών. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από έντονες ανισομετρίες, οι οποίες συσχετίζονται με τις διαφοροποιήσεις στη δομή της παραγωγής, την εξάρτηση από τις εισαγωγές, και στη θέση των περιφερειών στον εθνικό παραγωγικό ιστό.

Με βάση τις εκτιμήσεις των πολλαπλασιαστών, οι περιφέρειες κατατάσσονται σε τέσσερις βασικές ομάδες. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τις νησιωτικές περιφέρειες του Νοτίου Αιγαίου, του Βορείου Αιγαίου και των Ιονίων Νήσων, οι οποίες εμφανίζουν τους υψηλότερους πολλαπλασιαστές παραγωγής, γεγονός που τις καθιστά ξεχωριστές οικονομικές ενότητες. Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τη Δυτική Ελλάδα, την Αττική, την Πελοπόννησο και την Κρήτη, με σχετικά υψηλούς πολλαπλασιαστές. Στην τρίτη και τέταρτη ομάδα εντάσσονται οι περιφέρειες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, της Ηπείρου, της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας, οι οποίες παρουσιάζουν χαμηλότερους πολλαπλασιαστές.

Μία από τις βασικές επισημάνσεις της μελέτης αφορά τον ρόλο των εισαγωγών. Η σύγκριση των πολλαπλασιαστών με και χωρίς την ενσωμάτωση των εισαγωγών δείχνει ότι η αυτοτελής λειτουργία των περιφερειακών οικονομιών θα ενίσχυε περαιτέρω τις χωρικές ανισότητες, ευνοώντας κυρίως την Αττική. Αυτό καθιστά αναγκαία την υιοθέτηση πολιτικών υποκατάστασης εισαγωγών που να έχουν σαφές κλαδικό και περιφερειακό περιεχόμενο.

Επιπλέον, καταγράφεται αρνητική συσχέτιση μεταξύ της κυριαρχίας του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα στην παραγωγική βάση μιας περιφέρειας και του μεγέθους των πολλαπλασιαστών της. Περιφέρειες με έντονη εξειδίκευση σε κλάδους πρώτων υλών ή ενέργειας παρουσιάζουν χαμηλότερους πολλαπλασιαστές, λόγω περιορισμένων διακλαδικών διασυνδέσεων. Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι υψηλή παραγωγικότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα υψηλό πολλαπλασιαστή, γεγονός που υποδεικνύει ότι μία ολοκληρωμένη περιφερειακή πολιτική πρέπει να λαμβάνει υπόψη πολλαπλά κριτήρια.

Ειδικότερα, η συνδυαστική αξιολόγηση των ευρημάτων υποστηρίζει την ανάγκη για μια πολυδιάστατη αναπτυξιακή στρατηγική, που να ενσωματώνει την ενίσχυση τόσο των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων όσο και της παραγωγικότητας και της διαφοροποίησης της παραγωγής. Η μονομερής στόχευση στις περιφέρειες με υψηλούς πολλαπλασιαστές ενδέχεται να οδηγήσει σε βραχυχρόνιες μόνο επιδράσεις, χωρίς να επιτυγχάνεται βιώσιμη περιφερειακή σύγκλιση. Αντίθετα, η ισόρροπη ενίσχυση των ασθενέστερων περιφερειών μπορεί να εξασφαλίσει σταθερότερες και διαρκέστερες επιδόσεις.

Η μελέτη καταλήγει προτείνοντας την ανάπτυξη ενός γενικευμένου υποδείγματος διαπεριφερειακών εισροών-εκροών, όπου οι πίνακες κάθε περιφέρειας θα ενσωματώνονται σε μία πολυπεριφερειακή μήτρα. Ένα τέτοιο υπόδειγμα θα επιτρέψει την εκτίμηση των άμεσων και έμμεσων επιδράσεων έργων διαπεριφερειακής υποδομής και πολιτικών μείωσης του κόστους μεταφοράς και ενίσχυσης της διασυνδεσιμότητας.

Το άρθρο Αρ. 88. SECTORAL AND REGIONAL MULTIPLIER VALUES OF THE GREEK ECONOMY εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.