Η προσβασιμότητα από την κατοικία στην εργασία συνδέεται στενά με τις καθημερινές συνθήκες μετακίνησης και διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην ολοκλήρωση των τοπικών αγορών εργασίας. Για τον λόγο αυτό, οι δημόσιες αρχές επενδύουν συχνά σε έργα μεταφορικών υποδομών μεγάλης κλίμακας, με στόχο τη βελτίωση της προσβασιμότητας για τους εργαζόμενους και τους επισκέπτες. Ωστόσο, τέτοιες βελτιώσεις ενδέχεται να εγείρουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη χωρική κατανομή των παρεχόμενων οφελών.

Η παρούσα εργασία διερευνά τον τρόπο με τον οποίο τα έργα αυτά επηρεάζουν την προσβασιμότητα στην εργασία σε επίπεδο δημοτικής ενότητας, εστιάζοντας στο νησί της Κρήτης. Αξιολογούνται τρία βασικά σενάρια έργων μεταφορών, καθώς και συνδυασμοί αυτών: (1) η (υπό εξέλιξη) κατασκευή ενός νέου δικτύου αυτοκινητοδρόμων (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης-ΒΟΑΚ), (2) ένας νέος διεθνής αερολιμένας στο Ηράκλειο και ένας αυτοκινητόδρομος που θα συνδέει διάφορες δημοτικές ενότητες με αυτόν τον αερολιμένα, και (3) μια υποθετική σιδηροδρομική γραμμή που διασχίζει το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας του νησιού.

Η ανάλυση βασίζεται σε λεπτομερή δεδομένα που προέρχονται από την Εθνική Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ το 2021, και χρησιμοποιεί προηγμένες τεχνικές εκτίμησης σχετικές με Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) καθώς και δείκτες προσβασιμότητας βασισμένους σε ένα μοντέλο βαρύτητας. Απώτερος σκοπός είναι η αξιολόγηση της πρόσβασης από την κατοικία στην εργασία για διάφορους τύπους κτιρίων ως ευκαιρίες απασχόλησης. Η ισότητα αξιολογείται τόσο σε οριζόντια όσο και σε κάθετη διάσταση, με τη χρήση των δεικτών Gini, Palma και συγκέντρωσης, καθώς και μέσω της ανάλυσης χωρικής αυτοσυσχέτισης.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, ενώ τα έργα βελτιώνουν σημαντικά την πρόσβαση από την κατοικία στην εργασία, τα οφέλη κατανέμονται άνισα, με αξιοσημείωτες ανισότητες μεταξύ του ανατολικού και του δυτικού τμήματος του νησιού. Ωστόσο, οι πολυτροπικές λύσεις που βασίζονται στον σιδηρόδρομο και στις βελτιωμένες επιλογές οδικής μετακίνησης ευνοούν την ισότητα πρόσβασης στην περιοχή. Τα ευρήματα αυτά μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους χωροτάκτες και τους επενδυτές, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ολοκληρωμένες και χωρίς αποκλεισμούς στρατηγικές μεταφορών που λαμβάνουν υπόψη τις επιδράσεις σε πολλαπλές κλίμακες και τις ποικίλες ανάγκες κινητικότητας.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 166. EXAMINING THE IMPACT OF LARGE-SCALE TRANSPORT INFRASTRUCTURE PROJECTS ON JOB ACCESSIBILITY IN CRETE, GREECE εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη χρονική στιγμή κατά την οποία εκδηλώνεται η ποινή της μητρότητας (motherhood penalty), χρησιμοποιώντας μηνιαία δεδομένα πάνελ από την έρευνα EU-SILC για την Ελλάδα (2003–2024) και μια μεθοδολογία μελέτης γεγονότος (event study). Αξιοποιώντας την ενδο-ατομική διακύμανση (within-woman variation), τεκμηριώνουμε σημαντικές προσαρμογές στην προσφορά εργασίας που ξεκινούν ήδη από τη σύλληψη, πολύ πριν από τη γέννηση.

Συγκεκριμένα, η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και η απασχόληση μειώνονται κατά περίπου 8% μετά τη σύλληψη — μέγεθος σχεδόν διπλάσιο από τη μείωση που παρατηρείται μετά τον τοκετό.  Οι δυναμικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι αυτές οι προσαρμογές εμφανίζονται αμέσως μετά τη σύλληψη και επιμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, γεγονός που συνάδει με μια προνοητική συμπεριφορά (forward-looking behavior) και όχι με αντιδράσεις που καθοδηγούνται αποκλειστικά από τις ανάγκες φροντίδας των παιδιών μετά τη γέννηση.

Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν έντονη ετερογένεια, με τις επιδράσεις να είναι μεγαλύτερες μεταξύ των νεότερων, λιγότερο μορφωμένων, χαμηλού εισοδήματος, άγαμων και αλλοδαπών γυναικών. Η διαφοροποίηση ανά τύπο απασχόλησης και τομέα αποκαλύπτει επιπλέον ότι οι αυτοαπασχολούμενες και οι υπάλληλοι του ιδιωτικού τομέα αποδεσμεύονται από την αγορά εργασίας νωρίτερα και πιο απότομα σε σχέση με τις εργαζόμενες στον δημόσιο τομέα.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 165. LABOR SUPPLY RESPONSES TO CONCEPTION AND CHILDBIRTH εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η παρούσα μελέτη διερευνά τις τάσεις της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, εστιάζοντας στις επιπτώσεις των διαταραχών της αγοράς εργασίας, ειδικότερα στις απώλειες εισοδήματος και τις μεταβολές στις ώρες απασχόλησης. Χρησιμοποιώντας διαχρονικά δεδομένα EU-SILC για την περίοδο 2019–2024 και εφαρμόζοντας μοντέλα πρώτων διαφορών, εκτιμούμε τον αντίκτυπο των οικονομικών αναταραχών στην αυτοαναφερόμενη ψυχική υγεία.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μειώσεις εισοδήματος συσχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα επιδείνωσης της ψυχικής υγείας, ενώ οι αυξήσεις στις ώρες εργασίας λειτουργούν προστατευτικά. Παρατηρείται σημαντική ετερογένεια αυτών των επιδράσεων μεταξύ κοινωνικο-δημογραφικών ομάδων. Συγκεκριμένα, η μείωση των εισοδημάτων φαίνεται να επηρεάζει εντονότερα την ψυχική υγεία των ανδρών, ενώ οι μεταβολές στις ώρες εργασίας έχουν ισχυρότερη συσχέτιση με την ψυχική υγεία των γυναικών. Οι εργαζόμενοι σε προχωρημένη φάση της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας καταγράφουν τη μεγαλύτερη επιδείνωση της ψυχικής υγείας λόγω απωλειών εισοδήματος, πιθανόν εξαιτίας αυξημένων οικονομικών και οικογενειακών υποχρεώσεων. Ταυτόχρονα, οι νεότεροι ενήλικες παρουσιάζουν επίσης αξιοσημείωτες συσχετίσεις, εύρημα που είναι συνεπές με υψηλότερα επίπεδα οικονομικής επισφάλειας.

Τα χαρακτηριστικά επαγγέλματος διαφοροποιούν περαιτέρω τα παρατηρούμενα πρότυπα: οι αυξημένες ώρες εργασίας λειτουργούν προστατευτικά για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα και τους μισθωτούς, ενώ οι μειωμένες ώρες συνδέονται με βελτίωση της ψυχικής υγείας μεταξύ των αυτοαπασχολούμενων. Παρόλο που οι πολιτικές διατήρησης της απασχόλησης συνέβαλαν στον περιορισμό των απολύσεων, οι προσαρμογές της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα εκδηλώθηκαν κυρίως μέσω μειώσεων εισοδήματος και μεταβολών στις ώρες εργασίας. Αυτές οι προσαρμογές συσχετίστηκαν με σημαντικές ψυχολογικές επιβαρύνσεις. Συνολικά, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία αποτελεσματικών μηχανισμών σταθεροποίησης του εισοδήματος και ολοκληρωμένων παρεμβάσεων ψυχολογικής υποστήριξης κατά τη διάρκεια κρίσεων.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 164. INCOME SHOCKS, WORKING HOURS, AND MENTAL HEALTH DURING COVID-19 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Χρησιμοποιώντας ένα νέο αφηγηματικό σύνολο δεδομένων δημοσιονομικών προσαρμογών για 17 ανεπτυγμένες και 12 αναπτυσσόμενες οικονομίες κατά την περίοδο 1980–2020, το άρθρο διερευνά την αποτελεσματικότητα των δημοσιονομικών προσαρμογών στη μείωση του δημόσιου χρέους και εξετάζει πώς τα αποτελέσματά τους εξαρτώνται από το επίπεδο της ιδιωτικής υπερχρέωσης και των ιδιωτικών επενδύσεων, αξιοποιώντας μεθόδους τοπικών προβολών εξαρτώμενων από την κατάσταση της οικονομίας. Βρίσκω ότι μια δημοσιονομική προσαρμογή της τάξεως του 1% του ΑΕΠ οδηγεί, σε μείωση του δημόσιου χρέους κατά 2,76% σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, με την ένταση της επίδρασης να διαφοροποιείται ανάλογα με το οικονομικό περιβάλλον.

Οι δημοσιονομικές προσαρμογές αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικές σε οικονομίες που χαρακτηρίζονται από χαμηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους ή υψηλή ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα, ενώ η υψηλή ιδιωτική υπερχρέωση ή οι ασθενείς επενδυτικές συνθήκες περιορίζουν ή ακόμη και αντιστρέφουν την επίδρασή τους στη μείωση του δημόσιου χρέους. Οι αρχικές δημοσιονομικές συνθήκες, ο κίνδυνος κρατικής αθέτησης και ο βαθμός ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας διαμορφώνουν περαιτέρω τα αποτελέσματα των προσαρμογών.

Ισχυρότερες μειώσεις του δημόσιου χρέους παρατηρούνται σε οικονομίες με χαμηλότερα αρχικά επίπεδα χρέους, υψηλότερο αντιλαμβανόμενο κίνδυνο κρατικής χρεοκοπίας και μεγαλύτερο βαθμό ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας. Η σύνθεση των δημοσιονομικών προσαρμογών αποδεικνύεται επίσης κρίσιμη, καθώς οι προσαρμογές που βασίζονται κυρίως στη μείωση των δαπανών μειώνουν το δημόσιο χρέος αποτελεσματικότερα σε σύγκριση με εκείνες που στηρίζονται κυρίως σε φορολογικά μέτρα. Συνολικά, τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεκτίμησης των δυναμικών του ιδιωτικού τομέα και των θεσμικών παραγόντων κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή στρατηγικών δημοσιονομικής προσαρμογής.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 163. THE EFFECTS OF AUSTERITY ON FISCAL PRUDENCE: THE ROLE OF PRIVATE INDEBTEDESS AND PRIVATE INVESTMENT εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Η εργασία παρουσιάζει και αναλύει την περίπτωση μιας κεντρικής οντότητας που προσπαθεί να βελτιστοποιήσει την χρησιμότητα των ομάδων ή κοινοτήτων που ευρίσκονται στην περιοχή ασκήσεως των καθηκόντων της, βάσει των προτιμήσεων τους και του υπάρχοντος προϋπολογισμού. Τέτοια σχήματα κεντρικών οντοτήτων και κοινοτήτων μπορούν να θεωρηθούν: μία περιφέρεια και οι περιφερειακές ενότητες της ή οι δήμοι εν αυτή, μία εθνική κυβέρνηση και οι περιφέρειες της χώρας, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της. Για την επίλυση του εν λόγω οικονομικού προβλήματος θα χρειαστεί να το μοντελοποιήσουμε (περιγράψουμε και αποδώσουμε) μαθηματικά και να το ανάγουμε σε ένα πρόβλημα βελτιστοποίησης υπό περιορισμούς.

Στο υπόδειγμα, κάθε κοινότητα έχει τον δικό της στόχο που εκφράζει τις προτεραιότητες/προτιμήσεις των πολιτών της αναφορικά με τα διάφορα αγαθά και υπηρεσίες, εκφρασμένο με την μορφή μίας συνάρτησης χρησιμότητας, καθώς και τον δικό της προϋπολογισμό. Τουλάχιστον ένα από τα επιθυμητά αγαθά ή τις επιθυμητές υπηρεσίες που υπεισέρχονται στην συνάρτηση χρησιμότητας είναι δημόσιο αγαθό ή δημόσια υπηρεσία. Τουτέστιν, είναι ένα αγαθό ή μια υπηρεσία που ωφελεί όλους (δηλ. ωφελεί και άλλα άτομα ή άλλες κοινότητες), καθώς κανείς δεν μπορεί να στερηθεί την ευκαιρία να το/την καταναλώσει, ενώ η κατανάλωση ενός ατόμου ή μιας κοινότητας δεν επηρεάζει την ευκαιρία ενός άλλου ατόμου ή μιας άλλης κοινότητας να το/την καταναλώσει.

Επίσης, η κεντρική οντότητα γνωρίζει τις προτιμήσεις (συναρτήσεις χρησιμότητας) των επιμέρους κοινοτήτων αναφορικά με τα διάφορα αγαθά και τις διάφορες υπηρεσίες −ιδίως τα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες− και αν δεν τις γνωρίζει τις μαθαίνει. Τις διατυπώνουν οι εκπρόσωποι/κυβερνήτες των κοινοτήτων οι οποίοι και τις γνωρίζουν, όταν αιτούνται χρηματοδότηση ή αποδέσμευση της χρηματοδότησης από την κεντρική οντότητα. Οι εκπρόσωποι είναι εκλεγμένοι από τον τοπικό πληθυσμό και ενεργούν για αυτόν. Γνωρίζουν και νοιάζονται για τη συνολική χρησιμότητα των εκλογέων τους και επιδιώκουν να προάγουν την ευημερία τους μέσω των περιορισμένων πόρων που τους διατίθενται.

Ούτως εχόντων το πραγμάτων, στο υπόδειγμα η κεντρική οντότητα έχει να βελτιστοποιήσει −όχι μια συνάρτηση στην οποία η ίδια έχει πλήρη έλεγχο, αλλά− με αποκεντρωμένο τρόπο μια συνάρτηση που αποτελείται από ένα άθροισμα επιμέρους συναρτήσεων, κάθε μία εκ των οποίων βελτιστοποιεί τον στόχο μίας τοπικής κοινότητας και η οποία συνάρτηση απαρτίζεται από:

• Κάποιες κοινές (διακοινοτικές) μεταβλητές για δημόσια αγαθά που είναι κοινά ή δημόσιες υπηρεσίες που είναι κοινές σε όλες ή σε κάποιες κοινότητες (μεταβλητές σύζευξης, σε τεχνική ορολογία). Λ.χ., έργα σιδηροδρόμων και αυτοκινητοδρόμων που συνδέουν πολλές περιοχές, μεγάλες γέφυρες που συνδέουν γεωγραφικές περιοχές που διαφορετικά δεν γίνεται να συνδεθούν, μεγάλα ηλεκτρικά δίκτυα που μεταφέρουν ενέργεια σε μεγάλες αποστάσεις, μεγάλα νοσοκομεία που εξυπηρετούν δύο ή τρεις περιοχές κ.λπ.

• Κάποιες τοπικές (ενδοκοινοτικές) μεταβλητές για δημόσια αγαθά ή δημόσιες υπηρεσίες που αξιοποιούνται αποκλειστικά από μια κοινότητα. Λ.χ., έργα πρόληψης πλημμυρών και άρδευσης σε μια αγροτική περιοχή που αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα πλημμυρών, ή ηλιακά πάνελ και συστήματα ανεμογεννητριών σε μια περιοχή που απομακρύνεται από τα ορυκτά καύσιμα, ή ένα μικρό οδικό δίκτυο και ένα μικρό δίκτυο πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης σε μια αγροτική περιοχή, κτίρια σχολείων σε άλλη περιοχή κ.λπ.

Υπό αυτό το πρίσμα η υπό βελτιστοποίηση συνάρτηση μπορεί να περιγραφεί ως μια δομή δικτύου που βασίζεται στις διασυνδέσεις των μεταβλητών σύζευξης των διαφόρων στόχων −επιλέγεται αυτή του υπεργραφήματος (hypergraph)− και η ζήτηση για τα δημόσια αγαθά και τις δημόσιες υπηρεσίες (για διαδημοτικά/δια-περιφερειακά/διεθνή δημόσια έργα) να διατυπωθεί σε όρους αγοραίων τιμών των αγαθών/υπηρεσιών και των εισοδηματικών ή άλλων περιορισμών με στόχο να μεγιστοποιηθεί η ευημερία των αντίστοιχων πληθυσμών των περιοχών. Στον βαθμό που η λειτουργία των διακοινοτικών μεταβλητών βελτιώνει την απόδοση των ενδοκοινοτικών μεταβλητών και αντιστρόφως, το πρόβλημα μπορεί να θεωρηθεί ως πρόβλημα ταυτόχρονης πολυδιάστατης βελτιστοποίησης πολλών φορέων με τις μεταβλητές σύζευξης και τις τοπικές μεταβλητές να περιλαμβάνονται στις συναρτήσεις των στόχων. Στην περίπτωση αυτή οι τεχνικές της δικτυοκεντρικής βελτιστοποίησης παρέχουν μια κατάλληλη προσέγγιση λύσης. Χρησιμοποιώντας έναν αλγόριθμο αποσύνθεσης των αρχικών μεταβλητών υπολογίζεται η λύση της ζήτησης για τις μεταβλητές σύζευξης. Όταν υφίσταται μονάχα μια μεταβλητή σύζευξης τότε υπό συγκεκριμένες υποθέσεις η ζήτηση μπορεί να υπολογιστεί αναλυτικά. Όταν υφίστανται πολλαπλές μεταβλητές σύζευξης τότε το πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί με την χρήση αριθμητικών μεθόδων καθώς, λόγω της αυξημένης μαθηματικής πολυπλοκότητας του προβλήματος, η παροχή αναλυτικών λύσεων για την ζήτηση δεν είναι εφικτή.

Δεδομένου ότι η βελτιστοποίηση που αφορά σε πολλούς φορείς και δημόσια έργα εθεωρείτο κάποτε αδύνατη (Samuelson, 1954), η ικανότητά μας να την επιλύσουμε είναι ενθαρρυντική και προσφέρει μια αίσθηση προόδου. Ουσιαστικώς, μέσω του υποδείγματος μπορούμε να δούμε μακρύτερα από τις προηγούμενες γενιές οικονομικών αναλυτών και να λύσουμε πρακτικά προβλήματα που σχετίζονται με τον σχεδιασμό της χωρικής κατανομή των δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών με βάση τις τοπικές (ή υποπεριφερειακές) προτιμήσεις των τοπικών πληθυσμών.

Με την παρούσα εργασία για συζήτηση το εργαλείο επιστημονικού σχεδιασμού της ενδοπεριφερειακής και περιφερειακής κατανομής πόρων και ανάπτυξης που περιγράφεται στις επόμενες σελίδες τίθεται στον δημόσιο διάλογο και στην διάθεση των ενδιαφερομένων σε μια λειτουργικώς και χωρικώς κατακερματισμένη χώρα όπως η Ελλάδα, να το αξιοποιήσουν ακόμα και ως σημείο εκκίνησης χάριν συγκρίσεων.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 162. DISTRIBUTED OPTIMIZATION IN PUBLIC ECONOMICS VIA DECENTRALIZED PUBLIC FINANCE: A PROPOSAL FOR THE SPATIAL DISTRIBUTION OF PUBLIC GOODS AND SERVICES εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Αυτό το άρθρο υπολογίζει δείκτες αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα για μια ομάδα 39 προηγμένων και αναδυόμενων οικονομιών για την περίοδο 2000-2021. Στη συνέχεια, εξετάζει, μέσω της μεθόδου τοπικών προβολών, τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα στον λόγο χρέους, την παραγωγικότητα και τις ιδιωτικές επενδύσεις. Βρίσκουμε ότι η αύξηση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα μειώνει το δημόσιο χρέος και ενισχύει τη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητά του.

Παράλληλα, αυξάνει σημαντικά την παραγωγικότητα της εργασίας, ενώ τα οφέλη ως προς την ολική παραγωγικότητα των συντελεστών είναι οριακά θετικά. Η επίδραση στις ιδιωτικές επενδύσεις είναι οριακά θετική σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Τα αποτελέσματα παραμένουν έγκυρα και μετά από πολλαπλούς ελέγχους ευρωστίας.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 161. PUBLIC SECTOR EFFICIENCY: IMPLICATIONS FOR PUBLIC DEBT, GROWTH AND PRODUCTIVITY εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Χρησιμοποιώντας ένα νέο ιστορικό σύνολο δεδομένων για τα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας για την περίοδο 1833-1939, διερευνούμε την κυκλική συμπεριφορά των δημόσιων δαπανών, τη φορολογική ευρωστία και την επίδραση των πολιτικών μετασχηματισμών, των πολέμων και των πτωχεύσεων. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι εδαφικές επεκτάσεις (δεδομένης της έλλειψης αποτελεσματικού μηχανισμού ελέγχου και επιτήρησης των δαπανών) αύξησαν την κυκλικότητα των δημόσιων δαπανών, οδηγώντας σε μεροληψία χρέους και ελλείματος.

Η φορολογική ευρωστία παρουσίασε πτωτική πορεία μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, αλλά βελτιώθηκε μετά τη δεκαετία του 1920. Οι αρχικά δυσμενείς δημοσιονομικές συνθήκες και η βελτίωση της ποιότητας των δημοκρατικών θεσμών μετριάζουν την φιλοκυκλική συμπεριφορά των δαπανών και ενισχύουν την ευρωστία των φορολογικών εσόδων. Οι πολεμικές συγκρούσεις και οι πτωχεύσεις αύξησαν σημαντικά το λόγο εξυπηρέτησης του χρέους προς το ΑΕΠ και επηρέασαν αρνητικά την οικονομική δραστηριότητα μεσοπρόθεσμα.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 160. FISCAL CYCLICALITY, WAR AND BANKRUPTCIES IN GREECE, 1833-1939 εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Αυτό το άρθρο εξετάζει την ασύμμετρη επίδραση των εξαγωγών στην οικονομική ανάπτυξη τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα στις χώρες της Ευρωζώνης. Για τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιείται ένα μη γραμμικό μοντέλο Αυτοπαλινδρόμησης με Κατανεμημένες Χρονικές Υστερήσεις (NARDL, Nonlinear Autoregressive Distributed Lag), όπως προτάθηκε από τους Shin, Yu και Greenwood-Nimmo (2014), με ετήσια δεδομένα από το 1980 έως το 2022.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι εξαγωγές αντιδρούν διαφορετικά στις αυξήσεις και στις μειώσεις μακροπρόθεσμα στην Ιταλία και την Ολλανδία, καθώς και βραχυπρόθεσμα στην Αυστρία – ένα φαινόμενο που προηγουμένως είχε αγνοηθεί στην εμπειρική βιβλιογραφία. Τέλος, η ελαστικότητα των αρνητικών σοκ των εξαγωγών στην οικονομική ανάπτυξη είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη των θετικών σοκ εξαγωγών.

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 159. IS THE EXPORT-LED-GROWTH HYPOTHESIS ASSYMETRIC IN THE EURO AREA COUNTRIES? εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

H απότομη και επίμονη αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών στην Ελλάδα από το 2021 και εξής, καθώς και ο τρόπος συζήτησης στατιστικών δεικτών σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, δημιουργούν την αίσθηση ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας φθίνει, όμως δεν είναι έτσι. Η εργασία εξετάζει την πορεία της οικονομίας σε όρους πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ, τιμών και ευημερίας αφενός διαχρονικά, αφετέρου σε σχέση με την υπόλοιπη ΕΕ-27, καθώς και τους παράγοντες που φαίνεται να επιδρούν στο γενικό επίπεδο τιμών. Τα ευρήματα είναι χρήσιμα τόσο για την αντιμετώπιση της ακρίβειας στην Ελλάδα, όσο και για την διεύρυνση του πραγματικού εισοδήματος των πολιτών.

Αργά η γρήγορα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με τα εργαλεία που διαθέτει, θα επαναφέρει τον πληθωρισμό στο επιθυμητό (μεσοσταθμικά) επίπεδο του 2% στην Ευρωζώνη. Εν τούτοις, στην περίπτωση της Ελλάδας, στον βαθμό που η κάλυψη της αποστάσεως από το μέσο κοινοτικό ΑΕΠ ή άλλων κενών που προέκυψαν στην διάρκεια της πολυετούς υφέσεως, καθώς και νέες καταστάσεις, εν πολλοίς απαιτούν διεύρυνση της συνολικής ζήτησης, είναι ακόμα πιο αναγκαίο να μετριαστεί η αύξηση των τιμών με όσο περισσότερη ανάπτυξη γίνεται από την πλευρά της προσφοράς: Με ενίσχυση της παραγωγής και του ανταγωνισμού ανά κλάδο, ανά προϊόν και ανά εισροή, με απεμπλοκή από περαιτέρω αυξήσεις του κατωτάτου μισθού και φόρων επί των τιμών, με την επαναφορά των ενδιαμέσων εκπτώσεων και άλλων πρακτικών μειώσεως των τιμών. Επίσης, με την αντιμετώπιση του εισαγόμενου πληθωρισμού, είτε αυτός απορρέει από πρακτικές τιμολόγησης πολυεθνικών είτε αυτός απορρέει από πρακτικές τιμολόγησης των εισαγωγών των κοινοτικών υπηρεσιών. 

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 158. H ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΙΜΩΝ, ΤΟ ΠΡΟΣΦΑΤΟ ΚΥΜΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Με βάση τα δεδομένα της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού μελετάται η διαχρονική επίδραση του εκπαιδευτικού επιπέδου και το μέγεθος αυτής στις προοπτικές απασχόλησης στην Ελλάδα σε δύο άξονες: την περιφέρεια και τον χρόνο. Αξιολογώντας την πορεία των οικονομικών μεγεθών, όπως το ΑΕΠ και η ανεργία, η περίοδος 2004-2019 χωρίζεται σε τρεις επιμέρους περιόδους: την περίοδο 2004-2008 κατά την οποία η οικονομία ανθεί, την περίοδο 2010-2013 όταν η οικονομία βυθίζεται στη δίνη της οικονομικής ύφεσης και την περίοδο 2015-2019, όταν η οικονομία αναπληρώνει αργά το χαμένο έδαφος. Τα ευρήματα στηρίζονται στην εκτίμηση της πιθανότητας απασχόλησης με τη βοήθεια ενός υποδείγματος πιθανομονάδας (probit) λαμβάνοντας υπόψη μια σειρά παραγόντων που διαμορφώνουν την προσφορά και ζήτηση εργασίας, μεταξύ των οποίων και το επίπεδο εκπαίδευσης του ατόμου. Η εκπαίδευση φαίνεται ότι επιδρά στην πιθανότητα απασχόλησης σε όλες τις περιφέρειες και διαχρονικά, αλλά η ένταση της επίδρασής της διαφέρει και ως προς τους δύο άξονες. Σε γενικές γραμμές, άτομα με περισσότερα έτη εκπαίδευσης απολαμβάνουν καλύτερες προοπτικές απασχόλησης, αν και υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών, ειδικά όσον αφορά στους απόφοιτους των υψηλότερων επίπεδων εκπαίδευσης, στοιχείο που πρέπει να προβληματίσει όσους ασκούν πολιτική, διότι μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ροές ανθρώπινων πόρων μεταξύ των περιφερειών πριμοδοτώντας κάποιες ή τιμωρώντας άλλες. Επίσης πρέπει να προβληματίσει το εύρημα ότι η αγορά εργασίας σε κάποιες περιφέρειες δεν φαίνεται να αποδίδει καμία αξία σε κάποια επίπεδα εκπαίδευσης, όπως η ανώτερη δευτεροβάθμια. Επιπλέον, στη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης το όφελος σε όρους απασχόλησης από ένα υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο μειώθηκε, πιθανόν ως αποτέλεσμα της υψηλής ανεργίας που απλώθηκε σε όλη την εκπαιδευτική κατανομή. Εξαίρεση φαίνεται να αποτελούν οι κάτοχοι μεταπτυχιακού τίτλου, οι οποίοι δεν επηρεάστηκαν από την ύφεση και, επομένως, εύλογα μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι μεταπτυχιακές σπουδές αποτελούν μια καλή επιλογή προκειμένου να βελτιώσει κάποιος τις προοπτικές απασχόλησής του ανεξαρτήτως περιφέρειας διαμονής, αλλά σίγουρα περισσότερο σε κάποιες. 

(pdf)

Το άρθρο Αρ. 157. THE REGIONALLY DIVERSE ROLE OF EDUCATION ON EMPLOYMENT PROSPECTS IN GREECE εμφανίστηκε πρώτα στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.